Đề cương ôn tập Khoa học tự nhiên 7 - Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng

Nội dung text: Đề cương ôn tập Khoa học tự nhiên 7 - Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng

1. BÀI 21. KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Phát biểu khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng. Trả lời: - Khái niệm trao đổi chất: Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết cho cơ thể và tạo năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống, đồng thời trả lại cho môi trường các chất thải. - Khái niệm chuyển hóa năng lượng: Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi của năng lượng từ dạng này sang dạng khác. ví dụ về vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật. Trả lời: Chiều cao của bạn An đã tăng thêm 2 cm so với năm trước → Quá trình trao đổi chất và chuyển Cây cà tím ra hoa, tạo quả sau 65 ngày hóa năng lượng giúp cơ thể người lớn lên. kể từ lúc gieo trồng → Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng giúp cây sinh sản. Em bé chạy ngoài sân → Quá trình trao Đặt cây cạnh cửa sổ, sau một thời gian cây sẽ đổi chất và chuyển hóa năng lượng vươn ra phía có ánh sáng → Quá trình trao đổi giúp cơ thể người thực hiện hoạt động chất và chuyển hóa năng lượng giúp cây thực vận động cơ thể. hiện tính cảm ứng hướng sáng.
2. nêu vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với sinh trưởng và phát triển của khoai tây và con gà. Trả lời: Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với sinh trưởng và phát triển của khoai tây và con gà: - Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với sinh trưởng và phát triển của cây khoai tây: + Cung cấp nguyên liệu để tổng hợp lên các chất cần thiết để xây dựng tế bào và cơ thể giúp cây khoai tây lớn lên, phát sinh rễ, thân, lá, ra hoa, tạo củ. + Tạo ra năng lượng để cây khoai tây duy trì các hoạt động sống của cây như cảm ứng, hấp thụ các chất dinh dưỡng, + Đào thải các chất thải từ các hoạt động như đào thải khí oxygen được tạo ra từ quá trình quang hợp, giúp ổn định môi trường trong cây, đảm bảo cho cây hoạt động bình thường. - Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với sinh trưởng và phát triển của con gà: + Cung cấp nguyên liệu để tổng hợp lên các chất cần thiết để xây dựng tế bào và cơ thể giúp con gà sinh trưởng, phát triển các cơ quan bộ phận trong cơ thể và sinh sản. + Tạo ra năng lượng giúp con gà thực hiện các hoạt động sống như cảm ứng, vận động chạy nhảy,
3. + Đào thải các chất thải, chất dư thừa từ các hoạt động sống như carbon dioxide được tạo ra từ quá trình hô hấp tế bào, phân từ quá trình tiêu hóa, giúp ổn định môi trường trong cơ thể, đảm bảo cho con gà hoạt động sinh lí bình thường. Giải thích được vì sao khi làm việc nặng hay vận động mạnh trong thời gian dài, cơ thể thường nóng lên, nhịp thở tăng, mồ hôi toát ra nhiều, nhanh khát và nhanh đói. Trả lời: Khi làm việc nặng hay vận động mạnh, các tế bào cơ tăng cường hoạt động → Các tế bào cơ cần phải được cung cấp nhiều năng lượng hơn → Các tế bào cơ cần lượng oxygen và vật chất nhiều hơn để cung cấp nguyên liệu cho quá trình tạo năng lượng đồng thời nhu cầu thải chất thải và carbon dioxide – sản phẩm của quá trình tạo năng lượng của tế bào cũng tăng lên. Do đó: - Nhịp thở nhanh hơn để đảm bảo cung cấp khí oxygen và đào thải khí carbonic. - Nhịp tim nhanh hơn để giúp máu vận chuyển khí oxygen và vật chất đến các tế bào cơ và vận chuyển khí carbonic và chất thải từ tế bào đi một cách kịp thời. - Quá trình chuyển hóa năng lượng cũng sinh nhiệt nên cơ thể nóng lên → Cơ thể toát nhiều mô hôi để giảm nhiệt giúp ổn định nhiệt độ của cơ thể → Cơ thể mất nhiều nước nên nhanh khát. - Cơ thể cần nhiều vật chất để làm nguyên liệu cho quá trình chuyển hóa tạo năng lượng nên nhanh đói. 2. Khi chạy, cơ thể có cảm giác nóng lên, mồ hôi ra nhiều, nhịp thở và nhịp tim tăng lên, có biểu hiện khát nước hơn so với lúc chưa chạy. Những thay đổi này được giải thích như thế nào? Trả lời: Khi chạy nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng lên nên: - Nhịp thở, nhịp tim tăng lên để cung cấp O 2 và chất dinh dưỡng cho các tế bào giúp các tế bào có thể thực hiện quá trình chuyển hóa tạo ra năng lượng để đáp ứng nhu cầu về năng lượng đang tăng lên đó. - Đồng thời, các quá trình chuyển hóa trong cơ thể cũng sinh ra nhiệt → Cơ thể nóng lên → Cơ thể ổn định nhiệt độ bằng cách thoát mô hôi → Mồ hôi ra nhiều khiến thiếu hụt nguồn nước trong cơ thể → Biểu hiện khát nước nhiều hơn lúc chưa chạy. Bài 22. QUANG HỢP Ở THỰC VẬT
4. phát biểu khái niệm và viết phương trình tổng quát quá trình quang hợp. Trả lời: - Khái niệm quang hợp: Quang hợp là quá trình lá cây sử dụng nước và khí carbon dioxide nhờ năng lượng ánh sáng đã được diệp lục hấp thu để tổng hợp chất hữu cơ và giải phóng oxygen. - Phương trình của quang hợp: Thực vật có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ cung cấp cho cơ thể và nhiều sinh vật khác trên Trái Đất. Khả năng kì diệu đó được gọi là quang hợp. Vậy quang hợp diễn ra ở đâu trong cơ thể thực vật? Thực vật thực hiện được quá trình đó bằng cách nào? Trả lời: - Quang hợp ở cơ thể thực vật thường diễn ra chủ yếu ở lá cây. - Thực vật thực hiện quá trình này bằng cách sử dụng năng lượng ánh sáng Mặt Trời, nước và khí carbon dioxide để tổng hợp chất hữu cơ cho cơ thể sử dụng và giải phóng oxygen ra ngoài môi trường. Ở các loài cây có lá biến đổi như xương rồng, cành giao, bộ phận nào trên cây sẽ thực hiện quá trình quang hợp? Trả lời: Ở các loài cây có lá biến đổi như xương rồng, cành giao, thì thân cây, cành cây sẽ chứa chất diệp lục để thực hiện quá trình quang hợp. Quan sát Hình 22.2 và đọc thông tin trên để trả lời câu hỏi: Những chất nào được trao đổi giữa tế bào lá với môi trường và dạng năng lượng nào được chuyển hóa trong quá trình quang hợp?
5. Trả lời: - Những chất được trao đổi giữa tế bào lá với môi trường là: Tế bào lá lấy vào nước và carbon dioxide và thải ra môi trường khí oxygen. - Dạng năng lượng được chuyển hóa qua quá trình quang hợp: Chuyển hóa quang năng (năng lượng ánh sáng Mặt Trời) thành hóa năng tích trữ trong các liên kết hóa học của hợp chất hữu cơ (glucose, tinh bột). Giải thích được vì sao nhiều loại cây trồng trong nhà vẫn có thể sống được bình thường dù không có ánh nắng mặt trời. Giải thích được ý nghĩa của việc để cây xanh trong phòng khách. Trả lời: - Nhiều loại cây trồng trong nhà vẫn có thể sống bình thường dù không có ánh nắng mặt trời vì chúng có cấu tạo thích nghi với khả năng quang hợp trong điều kiện ánh sáng yếu trong nhà hoặc ánh sáng đèn điện. - Ý nghĩa của việc trồng cây xanh trong phòng khách: + Cây xanh quang hợp tạo ra oxygen giúp con người hô hấp tốt hơn. + Một số cây xanh có khả năng lọc sạch không khí bằng cách hấp thụ khí độc phát ra từ nội thất trong nhà như ammoniac, benzene, hoặc hấp thu các bức xạ phát ra từ những thiết bị điện tử → tạo ra không gian thoáng mát, sạch sẽ, an toàn cho sức khỏe của những người trong gia đình.
6. + Giúp làm đẹp không gian phòng khách → giúp con người cảm thấy thư giãn. Vận dụng được những hiểu biết về vai trò của lá cây đối với quang hợp để có biện pháp chăm sóc và bảo vệ lá cây nói riêng và cây trồng nói chung. Trả lời: - Vai trò của lá cây đối với quang hợp: Lá chính là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện chức năng quang hợp chủ yếu của cây xanh. - Biện pháp bảo vệ lá cây nói riêng và cây trồng nói chung: + Bón phân, tưới nước hợp lí để bộ lá nói riêng và cây trồng nói chung được sinh trưởng và phát triển bình thường. + Trồng cây đúng thời vụ để đảm bảo điều kiện khí hậu tốt nhất cho cây sinh trưởng và phát triển. + Sử dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh phá hoại an toàn, hiệu quả. + Tuyển chọn và sử dụng các giống cây trồng có năng suất và phẩm chất tốt. BÀI 23. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUANG HỢP Cây xanh có ý nghĩa rất lớn đối với sự sống trên Trái Đất. Vậy chúng ta cần trồng và bảo vệ cây xanh như thế nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình quang hợp ở cây xanh? Trả lời: - Chúng ta cần tích cực trồng và bảo vệ cây xanh bằng cách: + Tuyên truyền nâng cao ý thức của mọi người về vai trò to lớn của cây xanh đối với sự sống trên Trái Đất. + Thực hiện các hoạt động trồng cây, gây rừng. + Trồng cây đúng mùa vụ, phù hợp với các điều kiện thổ nhưỡng của từng vùng, bảo vệ cây giúp cây sinh trưởng nhanh và phát triển tốt để nâng cao năng suất cây trồng. + Nghiêm cấm và tích cực tố giác các hoạt động chặt phá cây, rừng bừa bãi. - Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình quang hợp: + Ánh sáng
7. + Nước + Khí carbon dioxide + Nhiệt độ Hãy kể tên những loài cây ưa bóng và ưa sáng mà em biết. Trả lời: - Một số cây ưa bóng: lá lốt, ngải cứu, diếp cá, gừng, phong lan, - Một số cây ưa sáng: cây bàng, phượng, ổi, ngô, lúa, Quan sát Hình 23.2 và cho biết ảnh hưởng của nồng độ khí CO2 đến quang hợp có giống nhau ở các loài cây không? Giải thích. Trả lời: - Nhìn chung, ở tất cả các loài cây, hiệu quả quang hợp sẽ tăng khi nồng độ khí CO 2 ngoài môi trường tăng và ngược lại nhưng nếu nồng độ khí CO 2 tăng quá cao (khoảng 0,2%) sẽ làm cây chết, quang hợp sẽ không xảy ra. - Tuy nhiên, ảnh hưởng của nồng độ khí CO 2 đến quang hợp không giống nhau ở các loài cây. Bằng chứng là qua sơ đồ ta thấy ở cùng một nồng độ khí CO 2 nhưng cường độ quang hợp của cây bí đỏ cao hơn của cây đậu.
8. Giải thích vì sao nên trồng cây đúng thời vụ và đảm bảo mật độ phù hợp. Trả lời: - Nên trồng cây đúng thời vụ vì: + Khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, ánh sáng, ) là những yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình quang hợp của cây, từ đó ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. + Các loại cây khác nhau có nhu cầu khác nhau về khí hậu khác nhau mà khí hậu trong năm không đồng nhất (tùy vào thời vụ). → Vì vậy, muốn cho cây sinh trưởng, phát triển tốt thì phải trồng cây vào thời vụ có khí hậu, thời tiết phù hợp nhất đối với cây. - Nên đảm bảo mật độ phù hợp vì: + Cây trồng quá dày sẽ dẫn đến thiếu nước, ánh sáng, các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu, để cây có thể tiến hành quá trình quang hợp tích lũy vật chất cho cây, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của cây (cây còi cọc, năng suất thấp). + Cây trồng quá thưa sẽ dẫn đến cây không sử dụng hết các nguồn sống được cung cấp → lãng phí diện tích và nguồn sống → hiệu quả kinh tế thu được không cao. → Trồng cây đúng mật độ thì cây mới sử dụng được các yếu tố ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,... của môi trường phù hợp nhất và hiệu quả nhất. Ở những khu công nghiệp hay nơi có nhiều nhà máy, nồng độ khí carbon dioxide thường tăng cao. Quang hợp của cây trồng tại đó bị ảnh hưởng như thế nào? Trả lời: Ở những khu công nghiệp hay nơi có nhiều nhà máy, nồng độ khí carbon dioxide thường tăng cao. Nếu nồng độ khí carbon dioxide cao trong giới hạn cho phép thì cường độ quang hợp của cây trồng tại đó sẽ tăng cao. Tuy nhiên, nếu nồng độ khí carbon dioxide tăng cao vượt ngưỡng cho phép, hiệu quả quang hợp của cây trồng tại đó thường giảm đi và cây có thể chết do không quang hợp được.
9. BÀI 31. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT Câu 1: Giải thích vì sao chúng ta nên ăn đa dạng các loại thức ăn mà không nên chỉ ăn một loại thức ăn dù loại thức ăn đó rất bổ dưỡng? Câu 2: Xây dựng thực đơn cho một bữa ăn trong một ngày để đảm bảo chế độ ăn cân đối và đầy đủ dinh dưỡng. Trả lời. Câu 1: Ta nên ăn đa dạng các loại thức ăn mà không nên chỉ ăn một loại thức ăn dù loại thức ăn đó rất bổ dưỡng vì trong mỗi loại thức ăn có những chất dinh dưỡng khác nhau, do đó phối hợp thức ăn sẽ giúp chúng ta được cung cấp dầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của con người. Câu 2: Em có thể xây dựng bữa ăn gồm đầy đủ các chất: protein (thịt, trứng, cá, sữa,...); tinh bột (cơm, bánh mì, các loại hạt ngũ cốc khác,...); lipit (mỡ động vật, mỡ thực vật, bơ,..); vitamin và chất xơ (rau, củ, quả). Câu 3: Đọc thông tin ở mục III kết hợp với quan sát Hình 31.5, mô tả con đường vận chuyển các chất ở động vật và người. Hướng dẫn giải: Quá trình vận chuyển các chất trong hệ tuần hoàn ở người thông qua vòng tuần hoàn phổi (vòng tuần hoàn nhỏ) và vòng tuần hoàn các cơ quan (vòng tuần hoàn lớn). Lời giải chi tiết: Quá trình vận chuyển các chất trong hệ tuần hoàn ở người thông qua vòng nhỏ và vòng tuần hoàn lớn. - Vòng tuần hoàn lớn vận chuyển máu mang chất dinh dưỡng và oxygen từ tâm thất trái theo động mạch đi tới các cơ quan của cơ thể, ở đây diễn ra quá trình trao đổi chất. Chất thải theo máu tới các cơ quan bài tiết rồi thải ra ngoài. Khí carbon dioxide từ các cơ quan của cơ thể theo tĩnh mạch đổ vào tâm nhĩ phải.
10. - Vòng tuần hoàn nhỏ vận chuyển máu mang khí carbon dioxide từ tâm thất phải theo động mạch phổi đi tới phổi, ở đây diễn ra quá trình trao đổi khí. Máu giàu oxygen theo tĩnh mạch phổi đổ vào tâm nhĩ trái. BÀI 32. THỰC HÀNH Hoàn thành bảng ghi kết quả thí nghiệm theo mẫu sau: Bảng 32.1 Trả lời: Thí nghiệm Hiện tượng/Kết quả Chứng minh thân - Lá của cây cần tây bị nhuộm màu giống màu của cốc nước. cây vận chuyển nước - Khi cắt ngang thân cây thấy rõ các chấm tròn có màu nhuộm đậm. Chứng minh lá - Chậu A (đã ngắt toàn bộ lá cây): Phần túi nylon hầu như không có thoát hơi nước sự thay đổi nào. - Chậu B (để nguyên lá): Phần túi nylon bị mờ đục bởi hơi nước.