Giáo án Lịch sử 12 - Tiết 1, Bài 1: Sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945-1049) - Năm học 2023-2024

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 12 - Tiết 1, Bài 1: Sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945-1049) - Năm học 2023-2024

1. Ngày soạn: 1/9/2023 Ngày giảng:7/9/2023 Phần I: LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI TỪ 1945 - 2000 Chủ đề 1: SỰ HÌNH THÀNH TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1945 - 1949). Tiết 1- Bài 1: SỰ HÌNH THÀNH TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1945 - 1949). I. Mục tiêu bài học 1. Kiến thức Nội dung của Hội nghị Ianta. Những nét chính về Liên Hợp Quốc và vai trò của Liên hợp quốc với thế giới hiện nay. 2. Năng lực Rèn luyện cho học sinh kỹ năng khai thác kiến thức sách giáo khoa, khai thác tư liệu, phân tích, đánh giá. Rèn luyện học sinh năng lực: tự học, tự bồi dưỡng kiến thức; thực hành bộ môn lịch sử; vận dụng, liên hệ kiến thức 3. Phẩm chất Giáo dục cho học sinh thấy được vai trò quan trọng của hòa bình từ đó có ý thức bảo vệ hòa bình của nhân loại. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Chuẩn bị của giáo viên Thiết bị dạy học: Bản đồ thế giới, tranh ảnh liên quan, máy chiếu. Học liệu: Lịch sử thế giới hiện đại, sách giáo khoa lịch sử lớp 12, sách giáo viên lịch sử lớp 12, tài liệu tham khảo... 2. Chuẩn bị của học sinh Sgk và đọc trước nội dung bài mới. Sưu tầm tranh ảnh và tư liệu về quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai. III. Tiến trình dạy học * Ổn định tổ chức lớp 1. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU/ GIAO NHIỆM VỤ HỌC TẬP a. Mục đích Với việc học sinh quan sát lược đồ “Sự phân chia khu vực ảnh hưởng trên thế giới theo trật tự hai cực Ianta” các em có thể biết được thế giới bị phân chia theo hai cực, hai phe: xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, nhưng các em chưa có thể biết đầy đủ và chi tiết tại sao thể giới lại bị phân chia thành hai cực, sự kiện nào dẫn đến việc thế giới bị phân chia như vậy và nội dung và những quyết định của sự kiện đó. Từ đó kích thích sự tò mò, lòng khát khao mong muốn tìm hiểu những điều chưa biết ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học. b. Nội dung
2. Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh, hãy quan sát hình ảnh (lược đồ) về sự phân chia khu vực ảnh hưởng trên thế giới theo trật tự hai cực Ian ta và thảo luận một số vấn đề dưới đây 1. Thế giới được phân chia thành những khu vực ảnh hưởng khác nhau là do chi phối bởi sự kiện lịch sử nào? 2. Hãy cho biết những hiểu biết của mình về những sự kiện đó? c. sản phẩm Mỗi học sinh có thể trình bày sản phẩm với các mức độ khác nhau, giáo viên lựa chọn 01 sản phẩm nào đó của học sinh để làm tình huống kết nối vào bài mới. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai cần thiết lập một trật tự thế giới mới, Liên Xô và Mĩ là hai cường quốc đại diện cho hai hệ thống xã hội đối lập nhau. Một trật tự thế giới đã được xác lập, ảnh hưởng trực tiếp đến cục diện thế giới và quan hệ quốc tế . Vậy quá trình hình thành trật tự thế giới mới diễn ra như thế nào? Đặc trưng của trật tự đó? Mối quan hệ Quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai diễn ra như thế nào? Những nội dung đó sẽ được làm sáng tỏ trong bài học hôm nay. d. Cách thức thực hiện Giáo viên chỉ trên lược đồ chú giải những khu vực ảnh hưởng của Liên Xô, khu vực ảnh hưởng của Mĩ và Tây Âu. Giáo viên tổ chức hoạt động cho học sinh hoạt động cá nhân. B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC HOẠT ĐỘNG 1. Hội nghị Ianta (T2/1945) và những thỏa thuận của ba cường quốc a. Mục đích Những quyết định của Hội nghị Ianta (T2/1945) Đặc trưng của trật tự thế giới 2 cực Ianta. b. Nội dung Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: hãy quan sát hình 1 (trang 5-sgk) và đọc nội dung mục 1 trang 4,5 (sgk) thảo luận một số vấn đề dưới đây 1. Họ là ai? Họ từ đâu đến? Họ đến để làm gì? 2. Họ có những quyết định gì? Tác động của những quyết định đó đến cục diện thế giới? 3. So sánh trật tự hai cực Ian ta với trật tự Véc Xai-Oa-sinh-tơn, tác động của HN Ian ta, Hn Pốtxđam với Việt Nam? (dành cho học sinh khá-giỏi) 3. Sản phẩm Hội nghị Ianta: - Thành phần có nguyên thủ của ba cường quốc gia Anh, Mĩ, Liên Xô: Thủ tướng Anh Socxin, Tổng thống Mĩ Rudoven, Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Liên Xô Xtalin. - Hội nghị Ianta giải quyết những vấn đề cấp bách khi cuộc chiến tranh bước vào giai đoạn kết thúc như: Nhanh chóng đánh bại hoàn toàn các nước phát xít, phân chia khu vực ảnh hưởng giữa các cường quốc... - Thời gian từ 4 - 11/2/1945. - Địa điểm tại Ianta (Liên Xô). - Những quyết định quan trọng của Hội nghị Ianta.
3. + Xác định mục tiêu chung là tiêu diệt tận gốc phát xít Đức và quân phiệt Nhật. Để nhanh chóng kết thúc chiến tranh trong thời gian 2- 3 tháng sau khi đánh bại phát xít Đức, Liên Xô sẽ tham gia chống Nhật tại Châu Á. + Thành lập tổ chức Liên Hợp Quốc nhằm duy trì an ninh và hòa bình thế giới. + Thỏa thuận về việc đóng quân tại các nước nhằm giải giáp quân đội phát xít, phân chia phạm vi ảnh hưởng tại Châu Âu và Châu Á. + Ở châu Âu: Liên Xô chiếm đóng và kiểm soát vùng Đông nước Đức và phía Đông châu Âu (Đông Âu): vùng Tây nước Đức và Tây Âu thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mĩ và Anh, Áo và Phần Lan là hai nước trung lập. + Ở châu Á: duy trì nguyên trạng Mông Cổ trả lại cho Liên Xô phía nam đảo Xa-kha-lin; Nhật Bản phạm vi ảnh hưởng của Mĩ; Trung Quốc là nước dân chủ, thống nhất;Triều Tiên: miền Bắc thuộc phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô, miền Nam thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mĩ; các vùng còn lại của châu Á vẫn thuộc phạm vi ảnh hưởng của các nước phương Tây. - Những quyết định quan trọng của Hội nghị Ianta cùng những thỏa thuận của 3 cường quốc đã trở thành khuôn khổ cho sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ 2 được gọi là trật tự thế giới 2 cực Ianta. Giáo viên liên hệ tại Việt Nam chia thành 2 khu vực lấy vĩ tuyến 16 (tác động của HN Poxtđam) + Miền Bắc quân Trung Hoa dân quốc vào giải giáp quân Nhật. + Miền Nam quân Anh vào giải giáp quân Nhật. So sánh trật tự hai cực Ian ta với trật tự Véc Xai-Oa-sinh-tơn Giống nhau Thứ nhất, là kết quả của những lần chiến tranh đẫm máu trong lịch sử nhân loại ( hai lần chiến tranh thế giới:chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới lần thứ hai ) Thứ hai, do các cường quốc thắng trận thiết lập lên để phục vụ, giải quyết những vấn đề về quyền lợi nhằm đáp ứng những lợi ích cao nhất của họ. đem lại quyền lợi cho các nước thắng trận và đưa ra những quyết sách trừng phạt đối với các nước bại trận . Thứ ba, đều là kết quả của các hội nghị quốc tế lớn do các nước thắng trận hoặc những nước có vai trò và vị thế lớn trên trường quốc tế Thứ tư, thành lập các tổ chức quốc tế để giám sát và duy trì trật tự thế giới , giải quyết vấn đề hòa bình an ninh thế giới sau chiến tranh Khác nhau 1.Bối cảnh Hội nghị: Hội nghị Vécxai- Oasinhtơn:
4. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất , các nước thắng trận đã họp Hội nghị hòa bình ở Vécsalles để phân chia lại thế giới và thiết lập một trật tự hòa bình , an ninh mới sau chiến tranh . Hội nghị được tiến hành trong bối cảnh thế giới có nhiều chuyển biến to lớn do kết quả của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất mang lại: Trước hết , đó là cuộc cách mạng tháng Mười Nga – 1917 đã bùng nổ và giành thắng lợi. Nó đã chọc thủng khâu yếu nhất trong sợi dây chuyền của chủ nghĩa đế quốc, làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là một hệ thống duy nhất trên thế giới nữa. Bản đồ chính tri thế giới đã thay đổi: Chủ nghĩa xã hội đã xuất hiện và chiếm 1/6 diện tích trái đất. Cuộc cách mạng này đã ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào cách mạng thế giới và “ đe dọa” sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản. Vấn đề đang được đặt ra đối với giới cầm quyền các nước tư bản là: Làm sao đó để tiêu diệt được nước Nga Xô viết để tiếp tục duy trì sự yên ổn của mình. Thứ hai, do hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất và tác động của cuộc cách mạng tháng Mười Nga, một cao trào cách mạng đã bùng nổ và dâng lên mạnh mẽ suốt những năm 1918-1923 ở cả châu Âu và các nước phụ thuộc. Cao trào này đang giáng những đòn đả kích mạnh mẽ vào chủ nghĩa đế quốc. Giới cầm quyền các nước tư bản lo sợ rằng, cứ tình hình này sẽ có nhiều nước như nước Nga Xô viết ra đời ở châu Âu và hậu phương của họ ở các nước thuộc địa cũng bị đe dọa, cho nên trong các nước tư bản khống chế và tranh giành nhau sau chiến tranh, nhưng các nước này vẫn có một điểm chung là tìm cách đần áp và chống lại cao trào cách mạng. Thứ ba, tương quan lực lượng giữa các nước tư bản sau chiến tranh đã thay đổi căn bản. Ba nước đế quốc lớn: Đức , Áo-Hung và Thổ Nhĩ Kì bị sụp đổ. Bản thân các nước thắng trận cũng có sự thay đổi,kẻ vươn lên sau chiến tranh là Mỹ. Qua cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, giới tư bản Mỹ đã vươn lên mạnh mẽ, là nước đứng đầu vế kinh tế, tài chính và một tiềm năng quân sự đáng nể. Do đó, trong Hội nghị Vécsailles, Mỹ là nước có tiếng nói uy lực nhất, là chủ nợ của các nước châu Âu. Trước chiến tranh, Anh là nước đứng đầu thế giới tư bản về nhiều mặt, sau chiến tranh thì tiềm lực và uy lực của Anh giảm nhiều, nhưng tham vọng thì vẫn còn rất lớn. Pháp cũng là đế quốc đứng hàng thứ hai trên nhiều lĩnh vực trước chiến tranh, Pháp có lực lượng quân sự mạnh nhất giới tư bản. Nhưng chiến tranh thế giới thứ nhất đã diễn ran gay cả trên đất Pháp làm cho Pháp bị tổn thất nhiều, cho nên tiềm năng của Pháp cũng như không còn như trước. Như vậy, cả hai cường quốc lâu đời ở châu Âu là Anh và Pháp tuy là kẻ chiến thắng trong chiến tranh nhưng kinh tế bị kiệt quệ nặng nề, tài chính không ổn định, phải trông mong
5. vào sự vay mượn và giúp đỡ của Mỹ mới giải quyết được những khó khăn do chiến tranh gây ra. Italia là đế quốc thắng trận, nhưn g lại là đồng minh yếu kém nhất, tình hình kinh tế không ổn định, chính trị rối ren bởi những cuộc chiến tranh, giai cấp gay gắt trong nước, đã trở thành miếng đất màu mỡ cho chủ nghĩa phát xít hình thành. Tuy vậy, tham vọng của Italia ở bán đảo Ban căng và Trung Cận Đông là không nhỏ. Nhật Bản vươn lên trong chiến tranh, đang tỏ rõ mưu đồ muốn khống chế cả vùng châu Á – Thái Bình Dương, Nhật Bản đến Hội nghị này với dã tâm và tham vọng rất lớn. Hội nghị hai cực Ianta ( 2/1945): Đầu 1945, thế chiến hai bước vào giai đoạn cuối, nhiều vấn đề nổi lên cần giải quyết: + Việc nhanh chóng kết thúc chiến tranh ở châu Âu và châu Á - Thái Bình Dương + Việc tổ chức lại trật tự thế giới sau chiến tranh. + Việc phân chia khu vực ảnh hưởng và khu vực đóng quân theo chế độ quân quản của các nước tham gia chống phát xít. 1. Thời gian Hội nghị Hội nghị Vécxai- Oasinhtơn : 1919-1920, gồm 27 nước trong phe thắng trận tham gia Hội nghị hai cực Ianta: ( 2/1945) Hội nghị có những người đứng đầu của 3 nước Mĩ ( Rudơven), Liên Xô ( Stalin) và Anh ( Sócsin) để xác lập lại trật tự thế giới sau chiến tranh và phân chia phạm vi thế lực giữa ba nước . 2. Những nghị quyết của Hội nghị sự thành lập trật tự thế giới Hội nghị Vécxai- Oasinhtơn đem lại lợi ích cho các cường quốc thắng trận, nhất là Anh.Anh chẳng những mở rộng hệ thống thuộc địa đồng thời quyền bá chủ mặt biển vẫn được giữ vững.Pháp và Nhật cũng giành được khá nhiều quyền lợi. Tuy nhiên, những điều khoản khắt khe của Hệ thống hoà ước Vécxai đối với các nước chiến bại, nhất là Đức, trên thực tế chẳng những đã không thể thực hiện được mà còn làm tăng thêm tâm lý phục thù của các nước này. Đó là mâu thuẫn nảy sinh ngay từ khi hệ thống này mới được hình thành.Đồng thời, tham vọng lãnh đạo thế giới của giới cầm quyền Mĩ cũng chưa được thực hiện. Những mâu thuẫn mới lại nảy sinh giữa các cường quốc thắng trận đặc biệt là mâu thuẫn trong quan hệ Anh - Mĩ và Mĩ - Nhật. chủ nghĩa đế quốc xác lập, trong đó ba cường quốc Anh, Pháp, Mĩ giành được nhiều ưu thế nhất và “7/10 dân cư thế giới trong tình trạng bị nô dịch” theo cách nói của Lênin. Nội bộ phe đế quốc cũng bị phân chia thành những nước thoả mãn và những nước bất mãn với hệ thống này, tạo nên mầm mống
6. của những cuộc xung đột quốc tế trong tương lai. Như thế, sau cuộc chiến tranh thế giới kéo dài bốn năm (1914 - 1918) với những tổn thất nặng nề cho toàn nhân loại, hoà bình đã được lập lại trong một thế giới chứa đựng nhiều mâu thuẫn và bất ổn. Thành lập hội Quốc liên: nhằm duy trì trật tự thế giới mới do các cường quốc chiến thắng áp đặt tại Hội nghị Vécxai. Các biện pháp về giải trừ quân bị và sự trừng phạt chỉ mang ý nghĩa hình thức vì Hội Quốc liên không có sức mạnh thực tế để thực thi các quyết định của mình.Để Hội Quốc Liên có thể trở thành một công cụ có hiệu quả, tổ chức này phải có ý chí chính trị thống nhất và có khả năng quân sự cần thiết.Những sự kiện diễn ra sau này sẽ cho thấy sự bất lực của Hội Quốc Liên trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế. Mĩ từ chối không tham gia do những tham vọng của Mĩ đã không được thực hiện trong Hội nghị Vécxai. Điều đó cũng là một nhân tố ảnh hưởng đến uy tín và sức mạnh của tổ chức này. Hội nghị hai cực Ianta: diễn ra khi Chiến tranh thế giới thứ hai sắp bước vào giai đoạn kết thúc do đó việc giải quyết vấn đề với các nước bại trận không quá khắt khe và áp đặt, nội dung các bản hòa ước là thỏa đáng, đáp ứng được lợi ích của nhân dân các nước chiến thắng và không quá khắc khe, nặng nề đối với nhân dân các nước chiến bại.Hội nghị là cuộc đấu tranh gay go và quyết liệt, để phân chia phạm vị thế lực, phân chia thành quả chiến tranh của các lực lượng mạnh, giữ vai trò chủ chốt nhất trong chiến tranh. Sự phân chia đó có liên quan đến hòa bình, an ninh và trật tự thế giới sau này. Có “ cực” Liên Xô luôn làm hậu thuẫn cho phong trào CM XHCN, CM GPDT và sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội. Việc giải quyết các vấn đề về chế độ chính trị, quân sự, lãnh thổ và bồi thường chiến tranh đối với các nước chiến bại được thỏa đáng hơn so với trật tự theo hệ thống Vecxai - Osinhtơn. Cơ quan duy trì hòa bình, an ninh của trật tự này là Liên Hợp Quốc, tiến bộ hơn so với Hôi Quốc Liên trước kia Trật tự thế giới Vécsai-Oasinhtơn: Quan hệ quốc tế vẫn trong một khối các nước tư bản chủ nghĩa với hệ tư tưởng chung mà vai trò lãnh đạo thuộc về các cường quốc : Anh , Pháp , Mỹ Mâu thuẫn , đối đầu chằng qua là sự tranh chấp quyền lợi giũa các nước tư bản chủ nghĩa về vấn đề thuộc địa , thị trường
7. Chủ nghĩa đơn phương định đoạt các vấn đề toàn cầu .Thế giới hình thành trật tự Vécsai- Oasinhtơn chỉ có các nước tư bản chủ nghĩa. trật tự hai cực Ianta: Thế giới hình thành 2 cực với hai lực lượng đối lập nhau về hệ tư tưởng , chính thể chính trị-xã hội đối lập: Một bên là Liên Xô , anh cả của các nước Xã hội chủ nghĩa , lục lượng hậu thuẫn trong phong trào cách mạng thế giới . Một bên là Mỹ : Đứng đầu thế giới tư bản với vai trò hậu thuẫn các lực lượng phản cách mạng và âm mưu vươn lên vị trí bá chủ thống trị thế giới. Cuộc đối đầu giữa hai cực diễn ra gay gắt , quyết liệt kéo dài hơn 4 thập kỉ, kéo theo sự đối đầu giữa 2 khối Đông –Tây cuốn hút nhiều quốc gia, khu vực vào vòng xoáy căng thẳng phức tạp của nó. Lần đầu tiên một chính thể chính trị-xã hội được xem là tiên tiến nhất: chủ nghĩa xã hội tham gia vào quyết định chiều hướng phát triển của lịch sử nhân loại. Trật tự đã làm xuất hiện một kiểu quan hệ quốc tế mới dựa trên những nguyên tắc hoàn toàn mới mẻ. Những nguyên tắc đó phụ thuộc vào sự chuyển biến trong quan hệ giữa Chủ nghĩa tư bản và Chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa tư bản + Chủ nghĩa xã hội với các nước thuộc thế giới thứ ba Vấn đề trong nội bộ các nước trong tư bản chủ nghĩa và chủ nghĩa xã hội . Trong thế giới tồn tại trật tự hai cực có những chuyển biến tích cực: Chủ nghĩa thực dân sụp đổ và sự hình thành hàng loạt các quốc gia độc lập trên thế giới, vai trò của các nước đang phát triển ngày càng tăng lên => lực lượng lao động được giải phóng => động lực phát triển kinh tế thế giới. Hệ thống chủ nghĩa xã hội tác động và kiềm chế sự áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản là một bộ phận lớn của thế giới .Tạo điều kiện cho cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc dân chủ và tiến bộ của các dân tộc trên thế giới. Hòa bình thế giới cơ bản được giữ vững. Kinh tế vượt ra khỏi phạm vi quốc gia, hình thành thị trường thế giới. 3.Hệ quả của hai trật tự: Trật tự Vécsai – Oasinhtơn: saukhi hình thành đã tiềm ẩn nhiều mâu thuẫn Trật tự hai cực Ianta: Hòa bình thế giới được giũvững , kết thúc trật tự=> sụp đổ của Liên Xô, hệ thống các nước Xã hội chủ nghĩa, kết thúc chiến tranh lạnh.
8. Cuộc đấu tranh mạnh mẽ của toàn thể nhân dân tiến bộ trên thế giới chống chiến tranh xâm lược và nguy cơ chiến tranh hạt nhân hủy diệt và bảo vệ hòa bình. Một mặt do cân bằng quân sự , chiến lược giũa Liên Xô và Mỹ, buộc cả 2 phải đụng độ trực tiếp về quân sự vì nếu chiến tranh nổ ra sẽ không thể phân thắng bại. 4. Sự sụp đổ của hai trật tự: Trật tự Vécsai – Oasinhtơn: Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 - 1933) bùng nổ đã chấm dứt thời kì ổn định của chủ nghĩa tư bản cùng với ảo tưởng về một kỷ nguyên hoà bình của thế giới. Những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản trở nên cực kì gay gắt. Trong bối cảnh đó đã hình thành những xu hướng khác biệt nhau trong việc tìm kiếm con đường phát triển giữa các nước tư bản chủ nghĩa. Các nước không có hoặc có ít thuộc địa gặp nhiều khó khăn về vốn, nguyên liệu và thị trường đã đi theo con đường phát xít hoá chế độ chính trị, thiết lập nền chuyên chính khủng bố công khai nhằm cứu vãn tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng của mình (Italia, Đức, Nhật Bản) tích cực chuẩn bị cuộc chiến tranh để phân chia lại thế giới. Trong khi đó các nước Mỹ, Anh, Pháp... đã tìm cách thoát ra khỏi khủng hoảng bằng những cải cách kinh tế - xã hội , duy trì nền dân chủ tư sản đại nghị, đồng thời chủ trương duy trì nguyên trạng hệ thống Vécxai - Oasinhtơn. Quan hệ giữa các cường quốc tư bản trong thập niên 30 chuyển biến ngày càng phức tạp. Sự hình thành hai khối đối lập - một bên là Đức, Italia, Nhật Bản với một bên là Mĩ, Anh, Pháp và cuộc chạy đua vũ trang giữa hai khối đã phá vỡ hệ thống thoả hiệp tạm thời Vecxai - Oasinhtơn dẫn tớ i sự hình thành các lò lửa chiến tranh, báo hiệu một cuộc chiến tranh thế giới mới. Trật tự hai cực Ianta: Trong những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, những biến động chính trị to lớn đã diễn ra ở Liên Xô và Đông Âu. Công cuộc cải tổ ở Liên Xô do Goócbachốp khởi xướng đã phạm phải những sai lầm nghiêm trọng, gây ra tình trạng hỗn loạn về chính trị và làm cho nền kinh tế Liên Xô ngày càng trì trệ hơn. Thứ hai, sự đối lập Đông - Tây cũng mờ nhạt dần cùng với các cuộc đàm phán Đông - Tây ở châu Âu.Chính sách hoà dịu có chọn lọc và hợp tác của Liên Xô, Đông Âu với Tây Âu đã tạo ra xu thế hoà hoãn ở châu Âu. Cuối thập niên 80, khi Goócbachốp đưa ra ý tưởng về “Ngôi nhà chung châu Âu” thì sự đối đầu Đông - Tây ở châu Âu về cơ bản đã chấm dứt Thứ ba, sự vươn lên của các nước trong thế giới thứ ba nhằm thoát khỏi ảnh hưởng của hai cực đã làm suy giảm sức mạnh của trật tự Ianta.Đặc biệt là sự vươn lên của Trung
9. Quốc, sự hình thành tam giác chiến lược Mĩ - Xô - Trung cũng tác động mạnh mẽ đến quá trình giải thể trật tự hai cực. Thứ tư, một nhân tố quan trọng cần phải kể đến là sự thay đổi trong cán cân kinh tế thế giới. Sự nổi lên của Nhật Bản, các nước Tây Âu đã tạo ra những trung tâm kinh tế đối trọng với Mĩ trong thế giới tư bản.Năm 1975, trong nội bộ chủ nghĩa tư bản đã xuất hiện cơ chế điều hoà với sự ra đời của tổ chức G7 (gồm 7 nước công nghiệp phát triển).Điều đó chứng tỏ Mĩ không còn là nước duy nhất quyết định thế giới phương Tây. Về phía Liên Xô, những sai lầm trong chiến lược phát triển kinh tế, nhất là chiến lược đầu tư quá lớn vào công nghiệp nặng, chi phí quân sự cao đã làm méo mó cơ cấu kinh tế và suy giảm sức mạnh của Liên Xô. Trước những biến đổi về kinh tế và quan hệ quốc tế trong thập niên 80, Liên Xô không có khả năng xoay chuyển được tình thế, vai trò siêu cường bị suy yếu, dẫn tới sự giải thể của trật tự hai cực Ianta. Câu 2. Tác động của HN Ianta, HN Pốtxdam đối với VN: Tác động của HN Ianta: Thứ nhất, hoàn cảnh triệu tập Hội nghị: Hội nghị Ianta được triệu tập vào thời điểm Chiến tranh thế giới thứ hai đang bước vào giai đoạn kết thúc (tháng 2 - 1945). Lúc này, VN vẫn đang chịu ách thống trị của Pháp - Nhật. => HN Ianta cho thấy bước chuẩn bị gấp rút của các nước Đồng minh nhằm tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít. Quân Nhật ở Đông Dương đã nhanh chóng tiến hành đảo chính Pháp (tháng 3 - 1945). Điều này tạo nên thời cơ thuận lợi cho cách mạng nước ta, kẻ thù của ta lúc này chỉ còn lại phát xít Nhật. * Thứ hai, nội dung Hội nghị: Hội nghị thống nhất những nội dung: nhanh chóng đánh bại hoàn toàn chủ nghĩa phát xít; tổ chức lại thế giới sau chiến tranh; phân chia thành quả chiến thắng giữa các nước thắng trận. => Những nội dung này tạo ra thuận lợi cho cách mạng VN đó là: phát xít Nhật sẽ bị tiêu diệt nhanh chóng, cơ hội đứng lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân ta đang đến gần. - Nhưng với nội dung: "Các vùng còn lại của châu Á (Đông Nam Á, Nam Á, Tây Á) vẫn thuộc phạm vị ảnh hưởng của các nước phương Tây". => Gây ra khó khăn cho cách mạng,
10. khi tiêu diệt được phát xít Nhật thì các nước phương Tây sẽ nhanh chóng quay trở lại xâm lược nước ta. Tác động của HN Pốtxdam đối với VN: Đối với Việt Nam, để giải giáp quân đội Nhật, ba nước Anh – Mỹ – Liên Xô đã quyết định chia Việt Nam thành 2 khu vực từ vĩ tuyến 16, theo đó quân đội Trung Hoa có nghĩa vụ giải giáp và hồi hương quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 ra Bắc và quân đội Anh được ủy nhiệm giải giáp quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam. Theo tuyên bố Postdam, phía Trung Quốc do phái đoàn Cộng hòa Trung Hoa (Quốc dân đảng) có nghĩa vụ giải giáp quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 ra Bắc, trong đó có quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam tọa lạc tại vĩ tuyến 16: nhóm Lưỡi Liềm phía Tây Nam tại vĩ độ 16030’N và nhóm An Vĩnh phía Đông Bắc tại vĩ độ 16050’N. Trong khi đó, quân đội Hoàng gia Anh có nghĩa vụ giải giáp quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam, kể cả quần đảo Trường Sa tọa lạc tại các vĩ tuyến từ 120 đến 70 N, tính từ Cam Ranh xuống tỉnh Cà Mau. Nhiệm vụ đã được quy định rõ ràng trong nội dung của tuyên bố Postdam, đó là lực lượng của các nước Cộng hòa Trung Hoa và Anh thay mặt Đồng minh vào giải giáp quân Nhật d. Cách thức thực hiện: Học sinh hoạt động cá nhân sau đó trao đổi đàm thoại ở các cặp đôi hoặc nhóm (tùy từng lớp) để tìm hiểu về Hội nghị Ianta và những quyết định quan trọng của Hội nghị Ianta. Sau khi trình bày xong những quyết định quan trọng của Hội nghị Ianta, giáo viên tổ chức cho học sinh trao đổi đàm thoại để nêu hệ quả của những quyết định của Hội nghị Ianta. GV hướng dẫn HS liên hệ với kiến thức Lịch Sử 11 đã học và Lịch sử Việt Nam để So sánh trật tự hai cực Ian ta với trật tự Véc Xai-Oa-sinh-tơn Trong quá trình học sinh làm việc, giáo viên chú ý đến các các học sinh để có thể gợi ý hoặc trợ giúp học sinh khi các em gặp khó khăn. HOẠT ĐỘNG 2. Sự thành lập Liên hợp quốc a. Mục đích Những nhiệm vụ chính của tổ chức Liên hợp quốc và vai trò của Liên hợp quốc từ khi thành lập đến nay. Đồng thời, nêu những việc làm của Liên hợp quốc giúp đỡ Việt Nam. b. Nội dung Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh, hãy quan sát hình ảnh lễ kí Hiến chương thành lập Liên hợp quốc và lá cờ Liên hợp quốc, đọc nội dung mục 2 trang 6,7 (sgk) thảo luận một số vấn đề dưới đây: 1. Nêu những nét chính về tổ chức Liên hợp quốc. Hãy cho biết vai trò của Liên hợp quốc từ khi thành lập đến nay? 2. Nêu những việc làm của Liên hợp quốc giúp đỡ Việt Nam.
11. Giáo viên cung cấp thêm tư liệu về các kỳ họp của Đại hội đồng Liên hợp quốc, sơ đồ các cơ quan chủ yếu của Liên Hợp quốc Kỳ họp thường niên của Đại hội đồng thường bắt đầu vào ngày thứ ba của tháng 9 và kết thúc vào giữa tháng 12 với chức danh Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc được bầu vào lúc khởi đầu của mỗi kỳ họp. Đại hội đồng biểu quyết bằng cách bỏ phiếu trong các vấn đề quan trọng - đề xuất hòa bình và an ninh; tuyển chọn thành viên cho các cơ quan; thu nhận, đình chỉ và trục xuất thành viên và các vấn đề ngân sách - cần được thông qua bởi đa số 2/3 số đại biểu có mặt và bỏ phiếu. Các vấn đề khác được quyết định bởi đa số quá bán. Mỗi quốc gia thành viên chỉ có một phiếu. Đại hội đồng có thể đề xuất về các sự việc trong khuôn khổ của Liên Hiệp Quốc, ngoại trừ các vấn đề liên quan đến hoà bình và an ninh thuộc thẩm quyền xem xét của Hội đồng Bảo an. Trên lý thuyết, quy chế 1 quốc gia, 1 lá phiếu cho phép các nước nhỏ với dân số tổng cộng chiếm chỉ 8%dân số thế giới có khả năng thông qua nghị quyết với đa số 2/3 trên tổng số phiếu. Giáo viên cung cấp hình ảnh và thông tin Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc: 9 giờ sáng ngày 20 tháng 9 năm 1977, lễ thượng cờ Việt Nam được chính thức tổ chức tại cửa chính trụ sở Liên hợp quốc. Chủ tịch Đại Hội đồng, Tổng Thư ký Liên hợp quốc đoàn đại biểu Việt Nam do Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh dẫn đầu cùng đại diện Việt kiều và bạn bè Mỹ đã dự buổi lễ. Luật sư Mỹ Peter Weiss nhận xét: “Việt Nam đã hy sinh đấu tranh gian khổ để mở đường cho chính mình và trước đó đã tạo điều kiện cho hàng loạt các nước khác vào Liên hợp quốc”. Đúng như dư luận quốc tế đã thừa nhận, Việt Nam đã vào Liên hợp quốc “bằngcổngtrước”. 3. Sản phẩm Sự thành lập Liên hợp quốc - Từ ngày 25/4 -26/6/1945 một hội nghị quốc tế lớn đã diễn ra tại Xanphaxico gồm 50 nước thông qua Hiến chương tuyên bố thành lập Liên hợp quốc. - Ngày 24/10/1945 Hiến chương có hiệu lực. Mục đích của Liên hợp quốc - Duy trì hòa bình, an ninh thế giới. - Thúc đẩy, phát triển các mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa các nước trên cơ sở tôn trọng quyền bình đẳng và tự quyết của các dân tộc. Nguyên tắc hoạt động - Bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia và quyền tự quyết của các dân tộc. - Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của tất cả các nước. - Không can thiệp vào công việc nội bộ của bất kì nước nào. - Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình. - Chung sống hòa bình và sự nhất trí giữa 5 nước lớn: Liên Xô, Mĩ, Anh, Pháp, Trung Quốc. Tổ chức của Liên hợp quốc - Các cơ quan chính là : Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an, Ban thư kí, Tòa án quốc tế, Hội đồng quản thác, Hội đồng kinh tế- xã hội - Các cơ quan chuyên môn trên các lĩnh vực. Vai trò của Liên hợp quốc - Là diễn đàn vừa hợp tác vừa đấu tranh góp phần duy trì hòa bình và an ninh thế giới, giải quyết các xung đột bằng phương pháp hòa bình.
12. - Thúc đẩy mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa các nước. - Giúp đỡ các nước đang phát triển và chậm phát triển về kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế. - Liên hợp quốc đã có nhiều việc làm thiết thực để giúp đỡ nhân dân Việt Nam trên nhiều mặt : kinh tế, giáo dục, môi trường, nhân đạo... thông qua các tổ chức của Liên hợp quốc có mặt ở Việt Nam: FAO (Tổ chức nông- lương thực), UNICEF. d. Cách thức thực hiện - Trong hoạt động này giáo viên tổ chức cho học sinh sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn cho học sinh làm việc cá nhân sau đó trao đổi để tìm hiểu những nhiệm vụ chính của tổ chức Liên hợp quốc được xác định trong Hiến chương khi thành lập. Sau đó, trao đổi đàm thoại để biết được vai trò của Liên hợp quốc từ khi thành lập đến nay. - Giáo viên tổ chức học sinh làm việc cá nhân sau đó trao đổi cặp đôi hoặc nhóm để biết được những việc làm mà Liên hợp quốc giúp đỡ nhân dân Việt Nam. HOẠT ĐỘNG 3: Sự hình thành 2 hệ thống xã hội đối lập (không dạy) C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP a. Mục đích Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà học sinh đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về: việc phân chia khu vực ảnh hưởng của Hội nghị Ianta giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ. b. Nội dung Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh chủ yếu cho làm việc cá nhân, trong quá trình làm việc học sinh có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo: Lập bảng thống kê việc phân chia khu vực ảnh hưởng của Hội nghị Ianta giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ theo yêu cầu sau: Khu vực Ảnh hưởng của Liên Xô Ảnh hưởng của Mĩ và các nước phương Tây Châu Âu Châu Á 3. Sản phẩm. Bảng thống kê việc phân chia khu vực ảnh hưởng của Hội nghị Ianta giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ theo yêu cầu sau Khu vực Ảnh hưởng của Liên Xô Anh hưởng của Mĩ và các nước phương Tây Châu Âu Liên Xô chiếm đóng và kiểm Vùng Tây nước Đức và Tây Âu soát vùng Đông nước Đức và thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mĩ và phía Đông châu Âu (Đông Âu) Anh Châu Á Duy trì nguyên trạng Mông Cổ Các vùng còn lại của châu Á vẫn trả lại cho Liên Xô phía nam thuộc phạm vi ảnh hưởng của các đảo Xa-kha-lin... nước phương Tây.
13. d. Cách thức thực hiện Học sinh làm việc cá nhân D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG. a. Mục đích Nhằm vận dụng kiến thức mới mà học sinh đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập và thực tiễn về: Tác động của những quyết định của Ianta đã ảnh hưởng đến mối quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay... b. Nội dung Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: 1. Theo em những quyết định của Ianta đã ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay? 2. Tìm hiểu thêm các tư liệu liên quan đến bài học như: Hội nghị Ianta, bức tường Berrlin, vai trò của tổ chức Liên hợp quốc. 3. Sản phẩm 1. Những quyết định của Ianta đã ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay. - Toàn bộ những quyết định của hội nghị Ianta cùng những thoả thuận sau đó của ba cường quốc đã trở thành khuôn khổ của trật tự thế giới mới - Trật tự hai cực Ianta. - Với việc hình thành hai cực Ianta thế giới đã phân chia thành hai phe xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa với đối lập nhau về hệ tưởng tưởng, chế độ xã hội, kinh tế, chính sách đối ngoại. - Cùng với việc hình thành hai cực Ianta đã dẫn đến cuộc “Chiến tranh lạnh” sau chiến tranh thế giới thứ hai giữa Liên Xô và Mĩ đến cuối những năm 80 của thế kỉ XX. - Tìm hiểu thêm các tư liệu liên quan đến bài học như: Hội nghị Ianta, bức tường Berrlin, vai trò của tổ chức Liên hợp quốc. 2. Sưu tầm các hình ảnh về Hội nghị Ianta, bức tường Berrlin....Học sinh có thể viết báo cáo (đoạn văn hay trình chiếu hay bộ sưu tập ảnh ). d. Cách thức thực hiện Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh Đọc trước nội dung bài 2: Liên Xô và các nước Đông Âu (1945-1991). Liên Bang Nga ( 1991-2000). Sưu tầm tư liệu về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hôi ở Liên Xô.
14. GIÁO VIÊN Trần Thu Hương