Giáo án Lịch sử 12 - Tiết 21, Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945). Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời - Năm học 2023-2024 - Trần Thu Hương

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 12 - Tiết 21, Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945). Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời - Năm học 2023-2024 - Trần Thu Hương

1. Ngày soạn: 9/11/2023 Ngày giảng: 16/11/2023 Tiết 21. Bài 16: PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM (1939-1945). NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA RA ĐỜI. I. Mục tiêu bài học 1. Kiến thức Trình bày được rõ sự hoàn chỉnh chủ trương tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (5-1941). Trình bày được quá trình chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền 2. Năng lực Hình thành năng lực tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử; năng lực xác định, giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng tác động giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử với nhau. Củng cố kĩ năng phân tích, kĩ năng sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để nhận thức, đánh giá sự kiện lịch sử. Kỹ năng sử dụng lược đồ, bản đồ, tranh ảnh tư liệu lịch sử. 3. Phẩm chất Giáo dục cho học sinh niềm tin vào Đảng cộng sản trong sự nghiệp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, niềm tin vào sức mạnh của quần chúng nhân dân. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Chuẩn bị của giáo viên Thiết bị: Lược đồ, hình ảnh liên quan đến Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (5-1941), Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, máy tính kết nối tv. Học liệu: Đại cương Lịch sử Việt Nam tập II, Dạy học Lịch sử địa phương ở Việt Bắc và Tây Bắc, Những ngày cuối cùng của Triều Nguyễn, sách giáo khoa Lịch sử lớp 12, sách giáo viên Lịch sử lớp 12... 2. Chuẩn bị của học sinh Sưu tầm tư liệu về Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Sưu tầm thơ, văn về Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. III. Tổ chức các hoạt động dạy- học * Ổn định tổ chức lớp A. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI HOẠT ĐỘNG 1: II.Phong trào giải phóng dân tộc từ tháng 9-1939 đến tháng 3-1945
2. 3. Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (5/1941) a. Mục đích -Hoàn cảnh Hội nghị, nội dung, ý nghĩa lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (5/1941) b. Nội dung - Trình bày hoàn cảnh và nội dung Hội Nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (5/1941) - ý nghĩa Hội Nghị? c. Sản phẩm Nội dung Hội nghị BCH TU T5/1941 Hoàn cảnh lịch - Ngày 28/1/1941 Nguyễn Ái Quốc đã về nước trực tiếp lãnh đạo cách sử mạng Việt Nam. Từ ngày 10-19/5/1941 Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập Hội nghị Trung ương lần thứ 8 tại Pác Bó( Hà Quảng- Cao Bằng) Nội dung Hội - Kẻ thự: Pháp và Nhật, tay sai. nghị - Khẳng định nhiệm vụ chủ yếu trước mắt của cách mạng Việt Nam là - Kẻ thù giải phóng dân tộc -Nhiệm vụ - Tiếp tục gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất thay bằng khẩu hiệu" giảm -Khẩu hiệu tô, giảm thuế, chia lại ruộng đất công" -Phương pháp - Chủ trương mỗi nước Đông Dương thành lập một mặt trận riêng. ở Việt - Mặt trận Nam thành lập mặt trận Việt Nam độc lập Đồng minh- Việt Minh - Xác định hình thức của cuộc khởi giành chính quyền là đi từ khởi nghĩa từng phần lên tổng khởi nghĩa - Coi chuẩn bị lực lượng là nhiệm vụ trung tâm của toàn Đảng toàn dân Ý nghĩa + Hội nghị đã hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng đấu tranh của Đảng đặt nhiệ vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và đưa ra những biện pháp để thực hiện bằng được nhiệm vụ đó. + Có tầm quan trọng đặc biệt, quyết định đến thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945. PV: Tại sao lại đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu?
3. Gợi ý trả lời Bởi vì quyền lợi của tất cả các giai cấp bị cướp giật, vận mệnh dân tộc bị nguy vong không lúc nào bằng. PV: Ý nghĩa chủ trương giải phóng dân tộc trong phạm vi từng nước Đông Dương ? Gợi ý trả lời Đặt vấn đề dân tộc trong phạm vi từng nước nên hình thức mặt trận đã thay đổi. Ở Việt Nam thành lập Việt Nam độc lập đồng minh gọi tắt là Mặt trận Việt Minh. Chủ trương này rất phù hợp bởi nó đã thức tỉnh ý thức dân tộc và tinh thần đấu tranh tự giải phóng, phát huy sức mạnh của mỗi dân tộc Đông Dương. PV: Tại sao lúc này Đảng đề ra chủ trương của khởi nghĩa vũ trang ? Gợi ý trả lời Bởi sau các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kì, và những dự đoán về tình hình mới của thế giới và trong nước -> hội nghị đề ra chủ trương vũ trang một cách cụ thể : + Đó là xúc tiến ngay công tác chuẩn bị những điều kiện cho cuộc vũ trang giành thắng lợi, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng và của nhân dân ta. Bởi vì khởi nghĩa vũ trang giành thắng lợi phải chuẩn bị chu đáo, phải nổ ra đúng thời cơ. Hội nghị có nhấn mạnh thế này: Phải luôn luôn chuẩn bị một lực lượng sẵn sàng nhằm cơ hội thuận lợi hơn cả mà đánh lại kẻ thù tức là có đủ điều kiện chủ quan và khách quan. Ngoài ra, Hội nghị xác định hình thái của cuộc khởi nghĩa nước ta lúc đó là đi từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa. Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 8 tại Pác Bó (Cao Bằng) có tác dụng quyết định thắng lợi đến cách mạng tháng Tám và nghị quyết của hội nghị góp phần bổ sung lí luận cách mạng dân tộc dân chủ ở nước ta. Sự kiện này cũng thể hiện đóng góp của Nguyễn Ái Quốc trong bước đầu về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng nước ta. PV: Tại sao nói hội nghị lần 8 BCH TW Đảng cộng sản Đông Dương (5/1941) hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của Đảng? Gợi ý trả lời Hội nghị tháng 5-1941 đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của Đảng, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. + Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa 2 nhiệm vụ chống đế quốc và chống phong kiến. Đó là đặt nhiệm vụ dân tộc lên hàng đầu, đặt vấn đề dân tộc trong phạm vi từng
4. nước. Tổ chức Mặt trận dân tộc trong phạm vi từng nước nhằm tập hợp lực lượng quần chúng nhân dân chống lại kẻ thù chung là đế quốc Pháp – Nhật và tay sai. + Đề ra phương pháp cách mạng cụ thể là chủ trương khởi nghĩa vũ trang mà 2 hội nghị trước chỉ dự kiến. d. Cách thức thực hiện Học sinh hoạt động cá nhân, trong quá trình làm việc học sinh có thể trao đổi với bạn hoặc cô giáo. Hết thời gian giáo viên mời 1 số học sinh trình bày, các học sinh khác nhận xét. GV nhận xét, tổng kết Hoạt động 2 : 4. Chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền: a. Mục đích Trình bày được những nét chính về quá trình chuẩn bị mọi mặt tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền. b. Nội dung Nhóm 1:Vì sao phải xây dựng lực lượng chính trị? Những sự kiện nào nói lên được Đảng ta quan tâm từng bước xây dựng và phát triển? Vai trò? Nhóm 2: Vì sao phải xây dựng lực lượng vũ trang?Những sự kiện nào nói lên được Đảng ta quan tâm từng bước xây dựng và phát triển? Vai trò ? Nhóm 3:Vì sao phải xây dựng căn cứ địa? Căn cứ địa cách mạng từng bước được xây dựng và phát triển? Vai trò? Nhóm 4: Quan sát theo dõi đáp án của gv so sánh với sản phẩm của các nhóm rút ra nhận xét ? c. Sản phẩm Xây dựng lực lượng Xây dựng lực lượng vũ trang Xây dựng căn cứ địa chính trị -19/5/1941 Việt Nam độc - Năm 1941: du kích Bắc Sơn - 1940: Bắc Sơn – Võ lập đồng minh thành lập tại chuyển thành Trung đội Cứu quốc Nhai. Cao Bằng quân I, phát động chiến tranh du - Năm 1942, xây dựng hội kích 8 tháng - 1941: Cao Bằng. Cứu quốc ở Cao Bằng, Bắc -Ngày 15/9/1941 Trung đội cứu - 4/6/1945 : Khu giải và Trung kỳ. quốc quân II ra đời phóng Việt Bắc ra đời (6 tỉnh : Cao Bằng, Bắc
5. - Ủy ban Việt Minh Cao -Cuối 1941: Thành lập đội tự vệ vũ Kạn, Lạng Sơn, Hà Bằng và liên tỉnh Cao - Bắc trang Giang, Tuyên Quang, - Lạng ra đời. -7/5/1944: Tổng bộ Việt Minh ra Thái Nguyên) - Năm 1943, Đề cương văn chỉ thị “Sửa soạn khởi nghĩa”. hóa Việt Nam -2/1944: Ở Bắc Sơn – Võ Nhai: - Năm 1944, Đảng Dân chủ Trung đội Cứu quốc quân III ra và Hội Văn hóa Cứu quốc đời Việt Nam thành lập. -10/8/1944: “Sắm sửa vũ khí đuổi - Vận động binh lính người thù chung”. Việt và ngoại kiều. -22/12/1944: Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân ￿ Phay Khắt, Nà Ngần (Cao Bằng). -20/4/1945: Hội nghị nghị quân sự cách mạng Bắc kì -15/5/1945: hợp nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân. d. Cách thức thực hiện Giao nhiệm vụ cho học sinh (Ở hoạt động này giáo viên cho học sinh hoạt động nhóm theo kĩ thuật 853 và kĩ thuật phòng tranh): Chia học sinh làm 3-4 nhóm đọc thông tin trong SGK trang 109-111 quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi của gv B. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP a. Mục đích Nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức mới mà học sinh đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức b. Nội dung Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: so sánh giữa 2 HN BCH TU T11/1939 và Hội nghị BCH TU T5/1941: Nội dung Hội nghị BCH TU Hội nghị BCH TU T11/1939 T5/1941 Hoàn cảnh
6. Nội dung Kẻ thù HN Nhiệm vụ Khẩu hiệu Phương pháp Mặt trận Ý nghĩa c. Sản phẩm Nội dung Hội nghị BCH TU T11/1939 Hội nghị BCH TU T5/1941 Hoàn cảnh - Ngày 1/9/1939 chiến tranh - Ngày 28/1/1941 Nguyễn Ái thế giới hai bùng nổ, Pháp Quốc đã về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt tham chiến. Chính sách của Nam. Pháp ở Đông Dương thay Từ ngày 10-19/5/1941 đổi. Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập Hội nghị Trung ương lần thứ => mâu thuẫn dân tộc Việt 8 tại Pác Bó( Hà Quảng- Cao Nam với Pháp trở nên gay Bằng) gắt. - T11/1939 Hội nghị Ban chấp hành Đảng triệu tập Hóc môn- Gia Định do đồng chí Nguyễn Văn Cừ chủ trì. Nội dung Kẻ thù Đế quốc Pháp và tay sai -Pháp và Nhật, tay sai. HN Nhiệm vụ Nhiệm vụ, mục tiêu trước mắt giải phóng dân tộc của cách mạng Đông Dương là đánh đổ đế quốc và tay sai, giải phóng các dân tộc Đông Dương, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập. Khẩu hiệu Tạm gác khẩu hiệu cách mạng Tiếp tục gác khẩu hiệu cách ruộng đất thay bằng khẩu hiệu mạng ruộng đất thay bằng tịch thu ruộng đất của đế quốc khẩu hiệu" giảm tô, giảm và địa chủ, tay sai, chống tô thuế, chia lại ruộng đất công" cao, lãi nặng.
7. Phương pháp - Chuyển từ đấu tranh hợp - Xác định hình thức của pháp nửa hợp pháp sang hoạt cuộc khởi giành chính quyền là đi từ khởi nghĩa từng phần động bí mật, bất hợp pháp. lên tổng khởi nghĩa Mặt trận Thành lập mặt trận dân tộc Chủ trương mỗi nước Đông thống nhất phản đế Đông Dương thành lập một mặt trận Dương riêng. ở Việt Nam thành lập mặt trận Việt Nam độc lập Đồng minh- Việt Minh Ý nghĩa Đây là hội nghị mở đầu cho + Hội nghị đã hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chủ trương chuyển hướng đấu tranh của Đảng đặt nhiệ đấu tranh của Đảng đặt vụ giải phóng dân tộc lên nhiệm vụ giải phóng dân tộc hàng đầu và đưa ra những lên hàng đầu. biện pháp để thực hiện bằng được nhiệm vụ đó. + Có tầm quan trọng đặc biệt, quyết định đến thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945. d. Cách thức thực hiện Học sinh hoạt động cặp đôi, trong quá trình làm việc học sinh có thể trao đổi với bạn hoặc cô giáo. Hết thời gian giáo viên mời 1 số học sinh trình bày, các học sinh khác nhận xét. GV nhận xét, tổng kết Ngày 12-11-2023 GIÁO VIÊN Trần Thu Hương