Đề cương ôn tập Ngữ văn 6 - Chủ đề: Văn bản thông tin

Nội dung text: Đề cương ôn tập Ngữ văn 6 - Chủ đề: Văn bản thông tin

1. CHỦ ĐỀ: VĂN BẢN THÔNG TIN A. Ôn tập tri thức Ngữ văn về văn bản thông tin 1. Khái niệm - Văn bản thông tin tổng hợp là một dạng của văn bản báo chí được viết theo lối tổng hợp nhiều thông tin, nhiều phương thức giao tiếp. - Tiêu biểu cho dạng này là văn bản thuyết minh có lồng ghép các yếu tố như miêu tả, tự sự, biểu cảm . - Mục đích của việc lồng ghép các yếu tố như trên nhằm giúp việc truyền tải thông tin của văn bản thêm sinh động, hiệu quả hơn. 2. Đặc điểm - Văn bản thông tin là loại văn bản chủ yếu dùng để cung cấp thông tin. Trong đời sống, có nhiều loại văn bản thông tin khác nhau như: báo cáo, bản tin, thông báo, thư từ, diễn văn, tiểu luận, hướng dẫn, - Để đảm bảo tính chính xác, khách quan, văn bản thông tin thường dẫn tên người, địa điểm, thời gian, số liệu xác thực, có thể kiểm chứng được. - Ngôn ngữ trong văn bản thông tin sáng rõ, đơn nghĩa. Việc sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ, góp phần giúp cho người đọc dễ tiếp nhận và ghi nhớ thông tin. - Để tăng thêm hiệu quả tác động đối với người đọc, đôi khi văn bản thông tin lồng ghép việc cung cấp thông tin với một hay nhiều yếu tố như miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận. Tuy vậy, việc lồng ghép những yếu tố này phải đảm bảo không được làm mất đi tính chính xác, khách quan của văn bản thông tin. 3. Các yếu tố - Nội dung: + Dữ liệu trong văn bản thông tin là sự thật hiển nhiên hoặc những phát biểu/ tuyên bố được xác minh bằng những bằng chứng cụ thể, được đo lường, quan sát một cách khoa học và mọi người công nhận. Vì thế, dữ liệu mang tính khách quan và là yếu tố làm nên tính chính xác, đáng tin cậy của văn bản thông tin. + Thông tin cơ bản của văn bản là thông tin quan trọng nhất mà người viết muốn truyền tải văn bản. Thông tin cơ bản được hỗ trợ bởi các thông tin chi tiết. - Hình thức: Văn bản thông tin có thể sử dụng một số yếu tố hình thức (bao gồm cả phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ) để biểu thị cách sắp xếp, cấu trúc thông tin trong văn bản hoặc làm cho các ý tưởng và thông tin hấp dẫn, sinh động, dễ hiểu. Chẳng hạn như: nhan đề; kí hiệu đánh dấu các phần, mục chú thích cho hình ảnh; bảng số liệu; biểu đồ, sơ đồ, lược đồ; mô hình bản đồ,... - Cách thức trình bày thông tin: Ý tưởng và thông tin, dữ liệu trong văn bản thông tin thường được trình bày theo một số cách nhất định để hỗ trợ người đọc nhận ra mối liên hệ giữa chúng chẳng hạn như: ý chính và nội dung chi tiết, trật tự thời gian, cấu trúc nguyên nhân – kết quả, cấu trúc so sánh – đối chiếu, cấu trúc vấn đề – cách giải quyết. + Trình bày thông tin theo trật tự thời gian: Có các mốc thời gian cụ thể, rõ ràng theo từng chặng (năm tháng, từng chặng, ) 1
2. + Trình bày thông tin theo quan hệ nhân quả: Đưa ra được các khía cạnh từ nguyên nhân của vấn đề cho đến cach giải quyết vấn đề + Trình bày thông tin theo mức độ quan trọng của đối tượng (ý chính và nội dung chi tiết): Trình bày thông tin từ ý chính bao quát cho đến đi sâu làm rõ từng khía cạnh, từng mặt của vấn đề + Trình bày thông tin theo cách so sánh, đối chiếu: Hai hay nhiều đối tượng trở lên có các tiêu chí so sánh đối chiếu - Thái độ, ý kiến, quan điểm của người viết trong văn bản thông tin thường được trình bày dưới dạng những phát biểu thể hiện niềm tin, cảm nhận hoặc suy nghĩ của người viết về một vấn đề/ đối tượng nào đó. Ý kiến, quan điểm có thể được/ không được xác minh bằng sự thật hoặc chứng cứ cụ thể, vì đó có thể là những suy nghĩ cảm tính hoặc diễn giải của người viết về thông tin, dữ liệu. Vì vậy, thái độ, ý kiến và quan điểm thường mang tính chủ quan. Đó là lí do dẫn đến hiện tượng cùng một dữ liệu, nhưng có thể có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau về dữ liệu ấy. B. Hệ thống kiến thức cơ bản về các văn bản đã học. I. Nữ phóng viên đầu tiên - Trần Nhật Vy 1. Chủ đề: - Phong trào nữ quyền qua chân dung của một cá nhân, một người phụ nữ. 2. Nội dung - Tiểu sử của nhân vật - Các hoạt động xã hội của nhân vật - Đời sống cá nhân của nhân vật 3. Cách trình bày dữ liệu (NT) - Văn bản được triển khai theo trình tự thời gian II. Trí thông minh nhân tạo - Ri-sát Oát-xơn 1. Chủ đề: - Dự báo về sự phát triển của trí thông minh nhân tạo trong tương lai 2. Nội dung - Tốc độ phát triển của trí thông minh nhân tạo - Các loại trí thông minh nhân tạo - Các quan điểm trái chiều về trí thông minh nhân tạo - Tác động của trí thông minh nhân tạo đối với đời sống con người - Dự đoán những viễn cảnh có thể xảy ra 3. Cách trình bày dữ liệu (NT) Có lập luận rõ ràng, các số liệu cụ thể, kẻ trục thời gian về sự phát triển công nghệ AI nhanh chóng III. Pa-ra-lim-pích (Paralympich): Một lịch sử chữa lành những vết thương - Huy Đăng 1. Chủ đề: - Lịch sử và ý nghĩa của đại hội thể thao dành cho người khuyết tật Pa-ra-lim-pích 2. Nội dung - Mục tiêu ban đầu của Pa-ra-lim-pích - Vượt qua những nỗi đau 3. Cách trình bày dữ liệu (NT) 2
3. - Văn bản được triển khai theo trật tự thời gian, dưới dạng thức các câu chuyện Tiết 3,4: Thời gian thực hiện: ................... lớp........................... C. Viết văn thuyết minh về một sự vật hiện tượng trong tự nhiên 1. Yêu cầu của kiểu bài thuyết minh về một sự vật hiện tượng trong tự nhiên - Nêu rõ sự vật, hiện tượng trong tự nhiên được thuyết minh và cung cấp một số thông tin cơ bản, nổi bật về sự vật, hiện tượng đó. - Làm sáng tỏ sự vật, hiện tượng trong tự nhiên theo trình tự phù hợp với đặc điểm của đối tượng được thuyết minh. - Nêu được ý nghĩa của việc nhận thức đúng về sự vật, hiện tượng được thuyết minh. - Sử dụng kết hợp trong văn bản thuyết minh một hay nhiều yếu tố như miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận. 2. Cấu trúc của bài viết: - Mở bài: + Giới thiệu sự vật, hiện tượng trong tự nhiên được thuyết minh. + Nêu thông tin khái quát về sự vật, hiện tượng đó. - Thân bài: + Chọn lọc, sắp xếp và triển khai các ý đã tìm được theo một trình tự hợp lí, tuỳ thuộc vào định hướng cung cấp thông tin của người viết. + Xác định yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận để tăng hiệu quả biểu đạt và sức hấp dẫn của bài viết (việc lồng ghép yếu tố này cần đảm bảo tính khách quan của thông tin được đề cập trong bài viết; cần dự kiến cả những phương tiện phi ngôn ngữ có thể sử dụng trong văn bản). - Kết bài: Khái quát ý nghĩa của sự vật, hiện tượng được đề cập; gợi mở những ý tưởng có thể tiếp nối, 3. Đề tham khảo: Đề 1: Anh/Chị hãy viết bài văn thuyết minh về hiện tượng lũ lụt 1. Mở bài: - Giới thiệu và nêu quan điểm về hiện tượng lũ lụt - Dẫn dắt vào vấn đề thuyết minh. 2. Thân bài: * Giới thiệu khái niệm lũ lụt * Những biểu hiện của hiện tượng tự nhiên: - Đặc điểm nổi bật? - Xuất hiện ở đâu, khi nào? - Hiện tượng có thay đổi gì so với những lần xuất hiện trước đây? * Giải thích hiện tượng tự nhiên: - Nguyên nhân gây xuất hiện hiện tượng lũ lụt. - Các chuyên gia đã giải thích như thế nào (trích dẫn thêm các ý kiến của những chuyên gia trong ngành). - Trong các nguyên nhân đó có điều gì là do con người gây ra? * Mối quan hệ giữa con người và hiện tượng tự nhiên: - Sự tác động của lũ lụt với đời sống con người? (tiêu cực/tích cực). 3
4. - Thái độ, hành động của con người trước hiện tượng lũ lụt. 3. Kết bài: Nêu ý kiến đánh giá cá nhân về hiện tượng lũ lụt. BÀI VIẾT THAM KHẢO Lũ lụt là một thảm họa thiên tai gây ảnh hưởng nặng nề đối với môi trường sống, là hiện tượng tự nhiên đầy hiểm nguy đối với cuộc sống cộng đồng. Đó không chỉ là kết quả của một yếu tố đơn lẻ mà là sự hòa trộn của hai hiện tượng tự nhiên - lũ và lụt. Lũ là hiện tượng mạnh mẽ với dòng nước chảy xiết trên bề mặt đất, có sức mạnh đủ để cuốn trôi mọi vật thể trên đường đi, từ nhà cửa, cây cối đến xe cộ. Đặc biệt, lũ thường xuất hiện đột ngột và chủ yếu ở những vùng núi có địa hình đồi dốc. Ngược lại, lụt là sự ngập cao nước tại một khu vực trong khoảng thời gian nhất định, không có dòng chảy mạnh. Nguyên nhân chủ yếu là do lượng nước lớn đột ngột xuất hiện và không ngừng bổ sung, làm tắc nghẽn hệ thống thoát nước hoặc khiến nó không kịp thời hoạt động. Đây thường xảy ra khi các đập nước hoặc đê không thể chịu đựng được áp lực của lực nước lũ lụt. Sự hình thành của lũ lụt phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân khác nhau. Cơn mưa kéo dài có thể làm tăng đột ngột mực nước trong ao hồ, trong khi các hiện tượng như bão, thủy triều, sóng thần cũng có thể tạo ra lực đẩy nước mạnh, làm tăng cao mực nước và di chuyển nhanh. Không kém phần quan trọng, tác động của con người qua việc khai thác tài nguyên một cách không bền vững, chặt phá rừng mà không tuân thủ kế hoạch, góp phần làm gia tăng nguy cơ lũ lụt. Đất đai bị xói mòn do tác động của con người cũng khiến rừng đầu nguồn trở nên yếu đuối và không còn khả năng giữ chặt nước, từ đó tăng sức tàn phá của lũ lụt. Mỗi khi lũ lụt xảy ra, hậu quả là nặng nề đối với cả cộng đồng và môi trường xung quanh. Không chỉ có những mất mát về người và của cải, mà còn có ảnh hưởng lâu dài từ ô nhiễm nguồn nước và dịch bệnh. Cần lưu ý rằng, dù đã có những nỗ lực trong việc dự báo, nhưng vẫn chưa thể hoàn toàn dự đoán chính xác sự xuất hiện của lũ lụt. Không thể không nhắc đến ảnh hưởng của con người đối với hiện tượng lũ lụt. Việc khai thác tài nguyên một cách không bền vững, chặt phá rừng mà không có kế hoạch, góp phần làm tăng nguy cơ lũ lụt. Đất đai bị xói mòn, rừng đầu nguồn trở nên yếu đuối và không còn khả năng giữ chặt nước, tạo điều kiện thuận lợi cho lũ lụt. Mỗi khi lũ lụt xảy ra, hậu quả là nặng nề và đa dạng. Không chỉ gây mất mát về người và của cải, mà còn tạo ra những vấn đề lâu dài về ô nhiễm nguồn nước và dịch bệnh. Các nhà cửa bị tàn phá, cơ sở hạ tầng bị suy giảm, cộng đồng mất mát tinh thần và kinh tế. Đối diện với những thách thức này, việc xây dựng các công trình phòng chống lũ lụt trở nên cực kỳ quan trọng. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vấn đề lũ lụt, cần có một chiến lược toàn diện hơn. Việc bảo vệ môi trường, trồng rừng và quản lý đất đai bền vững sẽ giúp giảm thiểu tác động của con người đối với sự hình thành của lũ lụt. Hơn nữa, việc nâng cao ý thức cộng đồng về nguy cơ lũ lụt và biện pháp phòng chống cũng là yếu tố quan trọng để giảm thiểu tổn thất khi lũ lụt xảy ra. Chính vì vậy, chỉ có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ, cộng đồng và các tổ chức phi lợi nhuận mới có thể tạo ra một giải pháp bền vững và hiệu quả đối với hiện tượng lũ lụt, giúp bảo vệ cuộc sống và tài nguyên của chúng ta. 4
5. Đề 2. Một người bạn nước ngoài chuẩn bị sang Việt Nam và muốn tìm hiểu trước về hang Sơn Đoòng (Quảng Bình). Anh/chị hãy viết bài thuyết minh giới thiệu cho người bạn nước ngoài đó. - Giới thiệu về hang Sơn Đoòng (Quảng Bình) - Nêu thông tin khái quát về hang Sơn Đoòng (Quảng Bình) 2. Thân bài: a. Nguồn gốc tên hang Sơn Đoòng - Người tìm ra hang Sơn Đoòng - Tên gọi Sơn Đoòng b. Những điểm độc đáo của hang Sơn Đoòng - Diện tích - Kiến trúc, cảnh vật - Ấn tượng, c. Kỷ lục thế giới của hang Sơn Đoòng d. Những giá trị của hang Sơn Đoòng mang lại - Về kinh tế - Về văn hóa - Về nghệ thuật, 3. Kết bài: Khái quát ý nghĩa của hang Sơn Đoòng; gợi mở những ý tưởng có thể tiếp nối, BÀI VIẾT THAM KHẢO Đất nước Việt Nam ta được bạn bè quốc tế ngưỡng mộ bởi biết bao danh lam thắng cảnh trải dài từ Bắc vào Nam. Năm 2013, hang Sơn Đoòng được tổ chức kỷ lục thế giới Guinness ghi nhận là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới. Sự kiện trọng đại này để biến hang Sơn Đoòng (Quảng Bình) trở thành một trong những địa điểm du lịch thu hút du khách quốc tế bậc nhất ở Việt Nam. Nguồn gốc tên Hang Sơn Đoòng Theo truyền thống của các nhà thám hiểm hang động thì người phát hiện hang sẽ được quyền đặt tên cho hang động mình tìm ra. Sau cuộc thám hiểm kết thúc vào tháng 4/2009 thì ông Hồ Khanh được đề nghị đặt tên cho hang, nhiều người gợi ý rằng nên lấy tên Hồ Khanh để đặt cho hang động khổng lồ này để ghi danh người phát hiện ra nó. Tuy nhiên, Hồ Khanh cùng các thành viên đoàn thám hiểm bàn bạc và đặt tên hang là Hang Sơn Đoòng (Là kết hợp của 2 từ: Sơn là núi, Đoòng là tên của thung lũng nơi có suối Rào Thương chảy qua, hay còn có ý nghĩa là hang trong núi (đá vôi), và có sông ngầm chảy qua). Những điểm độc đáo của hang Sơn Đoòng 5
6. Hang Sơn Đoòng có tổng chiều dài gần 9km, vòm hang rộng lớn, với thể tích lên đến 38.5 triệu mét khối đã khiến cho hang động này trở thành hang động tự nhiên lớn nhất hành tinh. Thể tích Hang Sơn Đoòng lớn hơn 5 lần so với Hang Deer ở Malaysia được cho là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới (trước thời điểm Hang Sơn Đoòng được phát hiện) với thể tích là 9.5 triệu m3. Tuy nhiên điều khiến cho Sơn Đoòng trở nên đặc biệt và được thế giới chú ý là từ thế giới độc đáo bên trong bên trong hang: chứa nhiều thạch nhũ với kích thước khổng lồ (cao hơn 80m), chứa cả rừng cây nguyên sinh đang phát triển ở trong lòng hang, chứa hệ sinh thái, thời tiết riêng hay dòng sông ngầm bất tận mà chưa một nhà thám hiểm nào khám phá hết. Nhiều du khách khi bước vào hang thì cho rằng Hang Sơn Đoòng giống như một thế giới khác, còn MC Ginger Zee của chương trình Good Morning America của đài ABC News đã thốt lên rằng cảnh sắc trong hang giống như trong phim Avatar. Kỷ lục thế giới 6
7. Ngay từ khi hoàn thành khảo sát thì tạp chí National Geographic Magazine (2009) và đài National Geographic TV (2010) đã công bố Hang Sơn Đoòng là hang động lớn nhất thế giới với thể tích là 38.5 triệu m3, vượt xa hang động lớn nhất thế giới trước đó là hang Deer ở Malaysia với thể tích là 9.5 triệu m3. Những giá trị của hang Sơn Đoòng mang lại Sơn Đoòng đã góp phần vào việc thúc đẩy phát triển du lịch hang động Quảng Bình, đưa Quảng Bình vào ban đồ du lịch thế giới và được nhiều người biết đến và giúp người dân địa phương có công ăn việc làm ổn định, góp phần phát triển kinh tế tỉnh nhà. Từ hiệu ứng khai thác du lịch Hang Sơn Đoòng, nhiều dịch vụ du lịch được mở ra, hàng trăm gia đình xây dựng homestay để đón khách du lịch. Tour thám hiểm Sơn Đoòng đã tạo việc làm trực tiếp cho 125 người dân địa phương tại Phong Nha và hàng trăm việc làm gián tiếp cho người dân địa phương thông qua việc cung cấp dịch vụ cộng thêm, cung ứng thực phẩm và nhiều dịch vụ khác. Hoạt động du lịch tại Sơn Đoòng góp phần phát triển kinh tế địa phương Quảng Bình. Nhà làm phim từng đạt giải Emmy, Sid Perou đã đến Sơn Đoòng và Phong Nha và ông đã làm một bộ phim tài liệu dài 40 phút với tiêu đề: " Sơn Đoòng, hang động đã vực dậy một ngôi làng". Bộ phim đã gây tiếng vang lớn và thu hút rất nhiều du khách trên thế giới đến với Phong Nha, Quảng Bình. Phong Nha - Kẻ Bàng ngày nay là điểm đến hấp dẫn của du khách trong nước và quốc tế, cuộc sống của người dân địa phương dần được cải thiện, no ấm hơn. Nếu bạn là người đam mê du lịch mạo hiểm và thích khám phá thì chẳng cần đi đâu xa xôi như leo núi tuyết Nepal, chinh phục đỉnh Everest vì ngay tại Việt Nam cũng có một địa điểm thú vị để bạn thử thách bản thân đó là Hang Sơn Đoòng. D. LUYỆN ĐỀ TỔNG HỢP 7
8. I. Đề luyện đọc hiểu Đề số 01: Đọc văn bản sau: Võ Thị Sáu - huyền thoại Đất Đỏ (HNM) - Quê hương Đất Đỏ - vùng đất địa linh đã sinh ra một nhân kiệt - Võ Thị Sáu. Cách đây hơn 63 năm, người con gái tuổi hoa đang nở ấy đã hiên ngang bước ra pháp trường “nêu một tấm gương sáng ngời chủ nghĩa anh hùng cách mạng, làm rạng rỡ cho nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu, cho thế hệ trẻ Việt Nam Mùa lêkima nở... thôn xóm vẫn nhắc tên người anh hùng... Người thiếu nữ đã dâng trọn tuổi thanh xuân của mình cho cách mạng, chiến đấu với niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cách mạng. Chị Sáu sinh ra trên quê hương Long Đất giàu truyền thống cách mạng. Cờ đỏ búa liềm đã xuất hiện sớm nhất ở thị trấn Đất Đỏ, nơi đã nổi danh là chiến khu Minh Đàm ở miền Đông - gian lao mà anh dũng - của Nam Bộ - trong cả hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Võ Thị Sáu là người đầu tiên xin tình nguyện cắt tóc thề để tiện lợi trong công tác cách mạng. Mái tóc ấy đã theo chị suốt những ngày kháng chiến chống Pháp, trước tòa án binh thực dân, đến nơi pháp trường; trở thành hình tượng tuyệt đẹp trong lòng đồng đội của chị và bao thế hệ trẻ chúng ta. Mái tóc xanh đã bất tử cùng tuổi thanh xuân của Võ Thị Sáu! Chị được tổ chức giác ngộ cách mạng, trở thành trinh sát của Đội Công an xung phong. Võ Thị Sáu trực tiếp tham gia diệt ác, trừ gian và đã lập được nhiều chiến công. Chị bị địch bắt trong vụ giết cả Suốt, cả Đang; sau đó bị tra tấn giam cầm ở khám Chí Hòa. Một phiên tòa xét xử người con gái Đất Đỏ, nhưng không có luật sư bào chữa mà chỉ có chánh án, bồi thẩm, công tố, hiến binh. Mặc dù không nhận tội, nhưng chánh án Pháp vẫn buộc chị phạm tội tham dự vào các vụ “giết hại các nhà chức trách...”. Tổng Tòng - người từng bị chị ném lựu đạn giết hụt - xác nhận: “Võ Thị Sáu là Việt Minh nhà nòi...”. Chị đã đấu lý với quan tòa: “Là quan tòa, ông có thể kết tội những người Pháp Đờ Gôn chống phát xít Đức, chiếm đóng nước Pháp không?”; “- Tôi không có tội. Yêu đất nước mình, chống bọn thực dân xâm lược không phải là một tội...”. Khi hiến binh cầm tay chị lôi đi, chị thét lên: “Đả đảo thực dân Pháp! Kháng chiến nhất định thắng lợi!”. Bản án tử hình người con gái chưa đủ tuổi thành niên ấy đã làm xôn xao dư luận ở Việt Nam và cả nước Pháp thời bấy giờ... Sau đó, chị bị địch đày ra Côn Đảo. Vào đêm trước khi ra pháp trường, người nữ tử tù ấy đã cất cao giọng trong trẻo hát vang những bài ca cách mạng giữa địa ngục trần gian, động viên tinh thần hàng ngàn tù nhân và tỏ rõ khí phách của một người cộng sản kiên trung - mặc dù chị chưa tròn 20 tuổi! Trước khi bị xử bắn, một cha cố “rửa tội” cho chị. Chị gạt phắt: “- Tôi không có tội. Nếu cha muốn rửa tội, xin hãy rửa tội cho những kẻ sắp giết tôi đây!” và “Tôi cứ ân hận là chưa tiêu diệt hết bọn thực dân cướp nước và tay sai bán nước!”. Hai ngàn tù nhân đã đưa tiễn chị ra chốn pháp trường - Hàng Dương - với bài Chiến sĩ ca: Bao chiến sĩ anh hùng, lạnh lùng vung gươm ra sa trường... Họ đứng cả dậy trong các banh và hát suốt một giờ, từ khi nghe bước chân trần của người con gái bé nhỏ 8
9. chìm trong tiếng giày đinh của bọn đao phủ cho đến khi loạt súng tàn bạo vang lên! Lúc này, họ ngừng hát và đồng loạt thét vang phản đối cuộc hành hình man rợ và phi pháp. Trước khi bị xử bắn, chị đã yêu cầu không bịt mắt để được nhìn đất nước thân yêu của mình trong giây phút cuối: “... Tôi có đủ can đảm để nhìn thẳng vào họng súng của các người”. Khi lệnh thi hành án vừa đọc lên thì chị cất cao tiếng hát. Bài hát mà chị chọn ở những phút giây thiêng đó chính là Tiến quân ca - Quốc ca của nước Việt Nam độc lập! Khi chúng chuẩn bị xử bắn cũng là lúc Võ Thị Sáu ngừng hát và thét lên: “Đả đảo thực dân Pháp!”, “Việt Nam độc lập muôn năm!”. Và lời hô cuối cùng của chị dành cho Bác kính yêu: “Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Dũng khí của chị đã làm bọn đao phủ giật nảy người và trong bảy viên đạn, chỉ có hai viên trúng đích! Máu đỏ loang lổ từ vai và sườn trên tà áo trắng của chị... Chị nhìn chúng diễu cợt và hát tiếp: Đoàn quân Việt Nam đi.... Tên chánh án gầm lên: “Đồ ăn hại!” và ra lệnh bắn tiếp. Bọn đao phủ chống súng lắc đầu... Cặp mắt trong trẻo của người thiếu nữ - chiến sĩ như xoáy vào tim gan, khiến chúng run rẩy và loạt đạn tiếp theo cũng chỉ có hai viên trúng đích. Cùng lúc đó là tiếng hô phản đối của hàng ngàn tù nhân vọng tới: “Tinh thần Võ Thị Sáu bất diệt!”. Hôm đó là ngày 23-1-1952. Sáng hôm sau, một lính lê dương già - người trực tiếp tham gia cuộc hành hình Võ Thị Sáu đã thốt lên: “Đôi mắt cô gái ấy đã ám ảnh tôi và ám ảnh suốt đời”, “Cô ấy tin vào chính nghĩa của dân tộc mình, còn chúng tôi chỉ biết bắn giết” và “đó mới chính là một người anh hùng!”. Bác sĩ Dương Thúc Huy - người đã được chứng kiến từ đầu đến cuối cái chết anh hùng của Võ Thị Sáu, lấy khăn chấm những giọt nước mắt và nói: “Tôi đã tận mắt thấy một người anh hùng thật sự...” và sau đó mỗi lần nhắc đến chị ông lại nói: “Thật là một con người gang thép!”. Phút cuối cùng - chói lọi khối sao băng của chị làm ngay cả quân thù cũng phải kính phục! Nhiều gia đình của gác ngục trên đảo đã lập bàn thờ cô Sáu. Họ tin rằng, một người con gái chết trẻ và anh dũng như vậy ắt hóa thần! Ngày nay, bất kỳ một khách du lịch nào khi đến thăm nghĩa trang Hàng Dương đều thấy quanh mộ chị có hoa Dừa đất. Loài hoa đồng nội ấy (được vợ viên cò - Vol Peter - trồng bên mộ chị sau khi chị mất) có sức sống đến là kỳ diệu, thách thức cả thời gian, cả nắng gió và cả cát bỏng Hàng Dương! Tên tuổi chị đã đi vào huyền thoại trong lòng những người dân Côn Đảo, Bà Rịa - Vũng Tàu và Đất Việt! (Dẫn theo ThS. Võ Quốc Hiển, ngày 19/08/2015) Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Nêu thông tin chính được đề cập trong văn bản. Câu 2. Văn bản được triển khai theo trình tự nào? Câu 3. Yếu tố tự sự có vai trò gì trong văn bản? Câu 4. Tại sao chị Võ Thị Sáu lại khẳng định: “- Tôi không có tội. Nếu cha muốn rửa tội, xin hãy rửa tội cho những kẻ sắp giết tôi đây!” khi một cha cố “rửa tội” cho chị? Câu 5. Thông điệp ý nghĩa nhất mà anh/chị rút ra từ cuộc đời của chị Võ Thị Sáu là gì? Hãy lí giải. GỢI Ý 9
10. Câu 1. Thông tin chính được đề cập trong văn bản: Tấm gương về chị Võ Thị Sáu - người con gái vùng Đất Đỏ anh hùng, bị giặc kết tội và đem ra xử bắn vẫn hiên ngang bất khuất, kiên cường, Câu 2. Văn bản được triển khai theo trình tự thời gian Câu 3. Yếu tố tự sự có vai trò gì trong văn bản? - Yếu tố tự sự trong văn bản: + Chị Sáu sinh ra trên quê hương Long Đất giàu truyền thống cách mạng + Võ Thị Sáu là người đầu tiên xin tình nguyện cắt tóc thề để tiện lợi trong công tác cách mạng + Võ Thị Sáu trực tiếp tham gia diệt ác, trừ gian và đã lập được nhiều chiến công + Sau đó, chị bị địch đày ra Côn Đảo. Vào đêm trước khi ra pháp trường, người nữ tử tù ấy đã cất cao giọng trong trẻo hát vang những bài ca cách mạng giữa địa ngục trần gian, động viên tinh thần hàng ngàn tù nhân và tỏ rõ khí phách của một người cộng sản kiên trung - mặc dù chị chưa tròn 20 tuổi + Ngày nay, bất kỳ một khách du lịch nào khi đến thăm nghĩa trang Hàng Dương đều thấy quanh mộ chị có hoa Dừa đất. Loài hoa đồng nội ấy (được vợ viên cò - Vol Peter - trồng bên mộ chị sau khi chị mất) có sức sống đến là kỳ diệu, thách thức cả thời gian, cả nắng gió và cả cát bỏng Hàng Dương,.. - Yếu tố tự sự có vai trò: + Nhấn mạnh tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc, sự bất khuất, kiên trung của người con gái anh hùng huyền thoại: Võ Thị Sáu + Thể hiện thái độ ngưỡng mộ, ngợi ca, cảm phục, tự hào của người viết về chị Võ Thị Sáu – người con gái miền Đất Đỏ, về tuổi trẻ Việt Nam, về quê hương đất nước anh hùng, + Tăng tính chính xác, khách quan, tự nhiên, trung thực về nhân vật anh hùng dân tộc, Câu 4. Chị Võ Thị Sáu lại khẳng định: “- Tôi không có tội. Nếu cha muốn rửa tội, xin hãy rửa tội cho những kẻ sắp giết tôi đây!” khi một cha cố “rửa tội” cho chị? Vì: - Chị là người yêu đất nước của mình và chiến đấu để bảo vệ đất nước thân yêu ấy -> Chị không những không có tội mà còn đang thực hiện sứ mệnh vinh quang của một người dân yêu nước - Còn những kẻ muốn giết chị là bọn giặc ngoại xâm đi cướp nước người, chúng giết những người dân vô tội -> Chúng chính là những kẻ gây ra tội ác Câu 5. Thông điệp ý nghĩa nhất mà anh/chị rút ra từ cuộc đời của chị Võ Thị Sáu là gì? Hãy lí giải. Có thể rút ra một trong những thông điệp sau: - Tuổi trẻ sống có lý tưởng. - Tuổi trẻ sẵn sàng cống hiến, hi sinh. - Tuổi trẻ luôn tiên phong, gương mẫu, HS lí giải thông điệp, chẳng hạn: - Lý tưởng là ngọn đèn chỉ đường, là kim chỉ nam giúp người trẻ nhận thức đúng đắn, hành động có ý nghĩa không chỉ cho bản thân mà con giúp ích cho cộng đồng, xã hội, Đề số 02: 10
11. Đọc văn bản sau: Google hôm 8/1 đã bày tỏ lòng biết ơn đối với nhà khoa học Stephen Hawking, người đã vượt qua căn bệnh suy nhược để tiếp tục khám phá những bí ẩn của vũ trụ, nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông. Google Doodle tôn vinh sinh nhật lần thứ 80 của Stephen Hawking Nhà vật lý học Stephen Hawking (8/1/1942 - 14/3/2018), qua đời ở tuổi 76. Ông đồng thời là một nhà vũ trụ học, thiên văn học, toán học và là tác giả của nhiều cuốn sách trong đó có cuốn "Lược sử thời gian", đã bán hơn 10 triệu bản. Năm 1963, khi mới 21 tuổi và đang theo học cao học, Hawking bị chẩn đoán mắc bệnh xơ cứng teo cơ một bên, còn gọi là bệnh Lou Gehrig, căn bệnh phá hủy hệ thống neuron thần kinh của cơ thể khiến ông bị liệt. Các bác sĩ cho rằng ông chỉ có thể sống thêm hai năm. Tuy nhiên, dạng bệnh ông mắc phải phát triển chậm hơn bình thường, giúp ông tiếp tục sống thêm hơn nửa thế kỷ, trở thành ông hoàng vật lý với những thành tựu khoa học rực rỡ. “Dưới bóng mây đe dọa của cái chết, tôi ngạc nhiên phát hiện rằng mình tận hưởng cuộc sống còn hơn trước. Tôi bắt đầu đạt được tiến triển trong nghiên cứu của mình", Hawking nói. Ban đầu ông sử dụng nạng để di chuyển, sau đó phải dùng đến xe lăn. Trong hoàn cảnh như vậy, ông vẫn không ngừng nghiên cứu khoa học. "Mục tiêu của tôi rất đơn giản. Đó là hiểu toàn bộ về vũ trụ, vì sao vũ trụ lại như vậy và vì sao nó tồn tại", ông chia sẻ. Hawking quyết tâm không để điều gì cản trở ông nghiên cứu. Bước ngoặt lớn đầu tiên trong sự nghiệp của Hawking là năm 1970, khi ông cùng nhà vật lý Roger Penrose áp dụng các công trình toán học về hố đen vào nghiên cứu vũ trụ và chỉ ra một điểm kỳ dị không - thời gian vào thời điểm vụ nổ Big Bang xảy ra. Những năm 1980, ông tiếp tục có những cống hiến vĩ đại cho khoa học thế giới dựa trên "Lý thuyết về sự phình to của vũ trụ". Năm 1982, Hawking trở thành một trong những người đầu tiên chỉ ra cách các 11
12. dao động lượng tử, những biến đổi rất nhỏ trong sự phân bố vật chất, có thể tác động đến sự trải rộng của các thiên hà trong vũ trụ. Stephen Hawking từng giành nhiều giải thưởng danh giá như giải Albert Einstein, giải Wolf, Huân chương Copley và giải Vật lý Cơ bản. Năm 2009, ông được tổng thống Mỹ Barack Obama trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống. Những năm cuối đời, "ông hoàng vật lý" vẫn không ngừng nghiên cứu và đóng góp cho khoa học thế giới. Với những cống hiến của mình, Stephen Hawking được coi là một tượng đài trong lĩnh vực khoa học vũ trụ. (Dẫn theo 10/01/2022) Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Nêu hai thông tin chính về Stephen Hawking được đề cập trong văn bản. Câu 2. Văn bản được triển khai theo trình tự nào? Câu 3. Lời chia sẻ của Stephen Hawking: “Dưới bóng mây đe dọa của cái chết, tôi ngạc nhiên phát hiện rằng mình tận hưởng cuộc sống còn hơn trước. Tôi bắt đầu đạt được tiến triển trong nghiên cứu của mình" cho anh/chị hiểu gì về ông? Câu 4. Sự tôn vinh của Google Doodle đối với Stephen Hawking có ý nghĩa gì? Câu 5. Thông điệp ý nghĩa nhất mà anh/chị rút ra từ cuộc đời của Stephen Hawking là gì? Hãy lí giải. GỢI Ý Câu 1. Hai thông tin chính về Stephen Hawking được đề cập trong văn bản: - Mắc căn bệnh hiểm nghèo khiến ông gặp nhiều khó khăn trong nghiên cứu - Là nhà khoa học có những đóng góp to lớn cho lĩnh vực khoa học vũ trụ Câu 2. Văn bản được triển khai theo trình tự thời gian Câu 3. Lời chia sẻ của Stephen Hawking: “Dưới bóng mây đe dọa của cái chết, tôi ngạc nhiên phát hiện rằng mình tận hưởng cuộc sống còn hơn trước. Tôi bắt đầu đạt được tiến triển trong nghiên cứu của mình" cho thấy ông: - Là người lạc quan, có cái nhìn tích cực về bệnh tật của mình. - Là người biết trân trọng cuộc sống. - Là người nỗ lực, đam mê, cống hiến trong nghiên cứu khoa học, Câu 4. Sự tôn vinh của Google Doodle đối với Stephen Hawking có ý nghĩa: - Ghi nhận công lao, đóng góp của Stephen Hawking đối với nền khoa học vũ trụ thế giới. - Góp phần giáo dục những người thế hệ sau biết trân trọng những đóng góp của những người đi trước, không quên lãng họ. Câu 5. Thông điệp ý nghĩa nhất mà anh/chị rút ra từ cuộc đời của Stephen Hawking là gì? Hãy lí giải. Có thể rút ra một trong những thông điệp sau: - Nghị lực có thể giúp con người vượt qua những khó khăn, trở ngại. - Niềm đam mê ở bất cứ một lĩnh vực nào cũng có thể đưa con người đến những thành công. - Khát vọng cống hiến trí tuệ, tài năng cho nhân loại là những cống hiến vẻ vang và cao quý. HS lí giải thông điệp hợp lý, thuyết phục. 12
13. Đề số 03: Đọc văn bản sau: Robot trò chuyện bằng ngôn ngữ lạ gây lo ngại 'lật đổ con người' Ngày càng nhiều chương trình trí tuệ nhân tạo tạo ra ngôn ngữ riêng để giao tiếp khiến nhiều người lo sợ chúng sẽ nổi loạn. Nhiều chương trình trí tuệ nhân tạo cho thấy khả năng tạo ra ngôn ngữ riêng. Ảnh minh họa: New York Times. Các kỹ sư tại Facebook hồi đầu tháng 7 đã phải ngắt kết nối hai robot trang bị trí tuệ nhân tạo (AI) tên là Bob và Alice sau khi chúng tự tạo ra một ngôn ngữ riêng để giao tiếp với nhau mà các nhà khoa học không thể giải mã nổi, theo Digital Journal. Bob và Alice được các nhà nghiên cứu ở Facebook lập trình để sử dụng tiếng Anh nhằm hỗ trợ người dùng. Tuy nhiên, một thời gian sau, họ nhận ra rằng chúng bắt đầu trò chuyện với nhau bằng một ngôn ngữ bí ẩn, không hề giống tiếng Anh. "Tôi có thể tôi tôi mọi thứ khác", Bob nói. "Những quả bóng có không với tôi với tôi với tôi với tôi với tôi với tôi với tôi với tôi", Alice đáp lại. Phần còn lại của cuộc hội thoại là biến thể của mẫu câu giao tiếp này, nhưng các chuyên gia không tài nào biết được chính xác chúng đang trao đổi gì với nhau. Các cụm từ có vẻ không có nghĩa với con người song là cách giao tiếp hữu hiệu giữa hai robot. Theo phỏng đoán các nhà nghiên cứu tại Facebook, nội dung của cuộc nói chuyện là lời đề nghị của Bob với Alice: "Tôi sẽ lấy ba, bạn lấy số còn lại". Sự cố này đã làm dấy lên mối lo ngại rằng các robot trang bị trí thông minh nhân tạo có thể đang tự phát triển theo con đường riêng và đến một lúc nào đó sẽ vượt tầm kiểm soát của con người. Nhiều người bày tỏ nỗi sợ hãi trên mạng xã hội rằng robot một ngày nào đó sẽ tự biết tư duy, giao tiếp với nhau và liên kết để lật đổ con người. Mối lo ngại này cũng từng được tỷ phú Mỹ Elon Musk nêu ra. "Theo tôi, trí tuệ nhân tạo là một trường hợp ít gặp trong đó chúng ta cần chủ động quản lý thay vì ứng phó", Musk phát biểu tại một cuộc gặp của Hiệp hội Thống đốc Quốc gia Mỹ. "Vì đến lúc chúng ta ứng phó trong quản lý trí tuệ nhân tạo, mọi chuyện đã quá muộn". 13
14. Video Player is loading. Replay Hiện tại 1:27 / Thời lượng 1:27 Đã tải: 0% Tiến trình: 0% Bỏ tắt tiếng Toàn màn hình Sophia, một robot sử dụng trí tuệ nhân tạo, gây ấn tượng vì mức độ thông minh. Video: CNBC, Reuters. Câu chuyện của Bob và Alice không phải ví dụ đầu tiên về trí tuệ nhân tạo có hành vi sử dụng ngôn ngữ riêng thay vì dùng tiếng Anh như được lập trình. Robot trong phòng thí nghiệm OpenAI của Musk đã tự sáng tạo ngôn ngữ riêng, trong khi trí tuệ nhân tạo mà Google sử dụng cho chương trình dịch tự động cũng dùng những ngôn ngữ của riêng chúng trong quá trình dịch. Theo các chuyên gia, tiếng Anh là ngôn ngữ khá hữu ích với con người nhưng không nhất thiết là ngôn ngữ hữu ích với robot, vốn có chiều hướng tối giản hóa giao tiếp. Trí tuệ nhân tạo không được yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ bằng tiếng Anh và không được khen thưởng nếu sử dụng tiếng Anh. Ngôn ngữ mới của chúng ra đời trong bối cảnh đó. "Việc này không quá khác biệt so với cách con người tạo ra tốc ký", Dhruv Batra, nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Công nghệ Georgia, Mỹ nói. "Hoàn toàn có khả năng một dấu hiệu đặc biệt mang một ý nghĩa rất phức tạp. Con người chia nhỏ các ý tưởng thành các khái niệm đơn giản hơn vì khả năng nhận thức của chúng ta có giới hạn". Theo cây bút Mike Wilson của Fast Company, việc máy tính sử dụng ngôn ngữ mới để giao tiếp có lợi ích riêng. Một mặt, chúng có thể giải quyết vấn đề tốt hơn vì dữ liệu được cung cấp dưới dạng có nghĩa với máy tính. Mặt khác, con người không cần xây dựng phần mềm để hai chương trình có thể làm việc cùng nhau. Mike Lewis, nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo của Facebook, cho biết Bob và Alice bị dừng hoạt động vì không đáp ứng mục tiêu tạo ra robot giao tiếp với con người. Lewis phủ nhận quan ngại máy tính bí mật lên kế hoạch lật đổ con người, chiếm lĩnh thế giới. Chưa có đủ bằng chứng để tuyên bố sự thông minh không được lập trình của trí tuệ nhân tạo là mối đe dọa của con người. Nhưng hành vi này của máy tính cho thấy trong tương lai việc phát triển trí tuệ nhân tạo sẽ khó khăn hơn, bởi ngay trước mắt, con người không hiểu được ngôn ngữ riêng của robot dù chúng ta đã tạo ra chúng. (Dẫn theo Vũ Phong, 31/7/2017) Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Xác định chủ đề của văn bản. Câu 2. Chỉ ra các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản. Câu 3. Trình bày hệ thống các ý chính, ý phụ trong văn bản. Câu 4. Tại sao các chuyên gia phải lo sợ khi AI nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ lạ? Câu 5. Theo anh/chị, liệu thế giới có bị thống trị bởi AI không? Vì sao? GỢI Ý 14
15. Câu 1. Chủ đề của văn bản: Những lo ngại về nguy cơ robot vượt tầm kiểm soát của con người khi chúng nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ lạ. Câu 2. Các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản là: - Hình ảnh một ro bốt - Video clip phỏng vấn robot sophia Câu 3. Hệ thống các ý chính, ý phụ trong văn bản: - Câu chuyện của hai robot: + Nêu tình huống của hai robot: chúng bị ngắt kết nối vì giao tiếp bằng ngôn ngữ riêng + Cụ thể hóa lời trao đổi của hai robot + Phán đoán của nhà nghiên cứu về ý nghĩa của đối thoại giữa hai robot + Lo ngại robot vượt tầm kiểm soát của con người - Đánh giá về nguy cơ robot vượt tầm kiểm soát của con người: + Phát biểu của Elon Musk + Thêm một minh chứng khác về ngôn ngữ lạ của AI + Phát biểu của Dhruv Batra + Phát biểu của Mike Wilson + Phát biểu của Mike Lewis Câu 4. Các chuyên gia phải lo sợ khi AI nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ lạ: - Vì đó là thứ ngôn ngữ không phải do con người thiết lập cho AI mà do AI tự lâp trình trên cơ sở những dữ liệu đã có sẵn - Từ khả năng tự tạo ngôn ngữ mới mà chính người tạo lập cũng không thể hiểu được để giao tiếp với nhau, giới chuyên gia lo ngại AI sẽ tự thiết lập những chương trình mới chống lại con người mà con người cũng hoàn toàn không thể nắm bắt được Câu 5. HS nêu quan điểm cá nhân, lí giải hợp lí Có thể theo hướng: AI không thể thống trị con người, vì: - AI thiếu trí tuệ cảm xúc - AI chỉ có thể hoạt động với dữ liệu đã nhập - Quá trình sáng tạo của AI bị giới hạn đối với dữ liệu mà nó nhận được - AI không có kỹ năng mềm - Con người làm cho AI hoạt động - AI là để bổ sung cho khả năng và trí thông minh của con người, chứ không phải để cạnh tranh - AI cần được kiểm tra thực tế Đề số 4 Đọc văn bản sau: “Chiếc thẻ xanh” trong cuộc sống 1. Trong bóng đá, chúng ta đã quá quen với việc trọng tài rút ra các tấm thẻ màu vàng, màu đỏ để phạt các cầu thủ. Ít người biết rằng, trong bóng đá còn có tấm thẻ dù không phổ biến song rất giàu ý nghĩa – tấm thẻ màu xanh lục - phần thưởng cho các cầu thủ có hành động fair-play. 15
16. Ý tưởng về chiếc thẻ xanh có từ năm 2015 và đến tháng 1-2016 thì được Liên đoàn Bóng đá Ý chấp thuận đưa vào áp dụng ở các trận đấu thuộc Serie B. Ngày 10-10-2016, lần đầu tiên chiếc thẻ đặc biệt này được sử dụng. Đó là trong trận đấu giữa 2 CLB Virtus Entella và Vicenza, trọng tài chính Marco Mainardi đã quyết định tặng cho tiền đạo Galano của Vicenza chiếc thẻ màu xanh lục - chiếc thẻ xanh đầu tiên trong lịch sử bóng đá thế giới. Phút 53 của trận đấu, khi Vicenza được hưởng một quả phạt góc, tiền đạo Galano đã tiến đến trọng tài chính và giải thích rằng không có cầu thủ nào của Virtus Entella chạm vào bóng trước đó. Trọng tài Marco Mainardi sau khi nghe lời giải thích của Galano đã nhận ra sai lầm của mình và để cầu thủ Virtus Entella phát bóng lên. Ông Andrea Abodi, Trưởng Ban tổ chức Serie B cho rằng, chiếc thẻ xanh chỉ là một hình ảnh mang tính hình tượng, nhưng một khi các cầu thủ đã hành động đẹp, thì cũng là lúc những tiêu cực phải nhường chỗ. Từ khi ra đời đến nay, đã có nhiều cầu thủ ở Serie B nhận thẻ xanh đã được trao những phần thưởng đặc biệt vào mỗi cuối tháng. Dù thẻ xanh vẫn chưa được FIFA cho áp dụng rộng rãi, song không thể phủ nhận ý nghĩa quan trọng của chiếc thẻ này đối với việc lan tỏa và cổ xúy cho bóng đá đẹp. Thực tế thì những hành động đẹp trong bóng đá luôn được tôn vinh và được người hâm mộ nhớ mãi. Tại giải hạng 2 Đức, tiền đạo CLB St. Paoli đã được đối thủ ôm hôn và khán giả vỗ tay tán thưởng sau khi đề nghị trọng tài hủy bàn thắng anh ghi được bằng đầu do đã để bóng chạm tay trước đó. Đáng nói là, tỷ số khi ấy đang là 1-1. 16
17. Năm 2001, tiền đạo người Ý Paolo Di Canio của West Ham đã được trao giải thưởng fair-play vì hành động chủ động dừng bóng thay vì sút bóng vào lưới trống trong lúc thủ thành Paul Gerrard của Everton phải nằm sân vì bị đau. 2. Báo điện tử Vnexpress.net mới đây vừa đăng tải một video clip kể lại một ứng xử đẹp trong cuộc sống: Anh Nguyễn Văn Lộc chạy xe máy trên cầu Bình Phước 2 (Quận 12, TP Hồ Chí Minh) thì nhìn thấy tờ tiền có mệnh giá 100.000 đồng bay ra từ một chiếc xe tải. Anh Lộc dừng xe đột ngột để nhặt tờ tiền khiến xe ô tô con do anh Huỳnh Bảo Toàn điều khiển, đâm tới từ phía sau. Anh Lộc bị hất văng khỏi xe máy, song may mắn không bị thương. Anh Lộc sau đó lồm cồm đứng dậy và chủ động giải thích, nở nụ cười nói lời xin lỗi với anh Toàn. Qua trò chuyện, biết được hoàn cảnh khó khăn của anh Lộc, anh Toàn không những yêu cầu anh Lộc bồi thường mà còn quyết định tặng anh Lộc tiền sửa xe. Sau đó, anh Toàn còn quyết định tặng anh Lộc một chiếc xe máy còn mới để đi lại và phục vụ công việc, đồng thời mời anh Lộc về làm cho công ty của mình. Khi nghe tin anh Toàn tặng cho mình chiếc xe máy mới, anh Lộc “quá vui, quá xúc động, đến gần sáng mới chợp mắt”. Giải thích về hành động của mình, anh Toàn cho biết: “Khi tai nạn, chú (anh Lộc) nhận lỗi ngay. Mình rất cảm kích việc chú thấy mình sai và nhận mình sai. Cộng thêm việc nữa là, chiếc xe này (xe máy của anh Lộc) đã cũ nát rồi”. Qua hành động của mình, anh Toàn chỉ muốn gửi gắm một thông điệp: “Khi xảy ra va chạm giao thông, mình biết sai, mình xin lỗi thì mọi chuyện sẽ nhẹ đi rất nhiều, mang lại cái kết rất đẹp”. Hành động của anh Toàn đã được sự tán thưởng của nhiều người, cho rằng đó là “chuyện cổ tích giữa đời thường” – đối lập hoàn toàn so với những cãi cọ thường thấy sau mỗi vụ va chạm giao thông. Anh Lộc và anh Toàn thật xứng đáng được nhận những “tấm thẻ xanh” để lan tỏa nhận thức và những hành động nhỏ mà đẹp trong cuộc sống. (Dẫn theo Nguyên Phong, 11/3/2021) Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Xác định cách trình bày dữ liệu trong văn bản. Câu 2. Nêu những câu chuyện được kể trong văn bản. Câu 3. Phân tích sức hấp dẫn của đoạn sapo. Câu 4. Anh chị hiểu như thế nào về “Chiếc thẻ xanh” trong cuộc sống? Câu 5. Qua văn bản, anh/chị suy nghĩ gì về vấn đề nhìn nhận và sửa chữa sai lầm? GỢI Ý Câu 1. Cách trình bày dữ liệu trong văn bản: Theo quan hệ so sánh tương đồng Câu 2. Những câu chuyện được kể trong văn bản: - Ba câu chuyện tấm thẻ xanh trong bóng đá dành cho những cầu thủ có hành động đẹp là: tiền đạo Galano của Vicenza, tiền đạo CLB St. Paoli, tiền đạo người Ý Paolo Di Canio của West Ham - Câu chuyện về hành động đẹp sau va chạm giao thông của anh Toàn và anh Lộc 17
18. Câu 3. Phân tích sức hấp dẫn của đoạn sapo: Trong bóng đá, chúng ta đã quá quen với việc trọng tài rút ra các tấm thẻ màu vàng, màu đỏ để phạt các cầu thủ. Ít người biết rằng, trong bóng đá còn có tấm thẻ dù không phổ biến song rất giàu ý nghĩa – tấm thẻ màu xanh lục - phần thưởng cho các cầu thủ có hành động fair-play. - Đoạn sapo được viết dựa trên mối quan hệ liên tưởng: + Chiếc thẻ đỏ, chiếc thẻ vàng với chiếc thẻ xanh + Hình phạt với phần thưởng + Thường thấy với ít thấy - Đoạn sapo với những hình ảnh vừa tương đồng, vừa tương phản khiến người đọc tò mò, ngay từ đầu đã làm tăng thêm tính hấp dẫn, cuốn hút cho văn bản, Câu 4. “Chiếc thẻ xanh” trong cuộc sống: Cũng giống như tấm thẻ xanh dùng để công nhận những hành động đẹp trong bóng đá, “chiếc thẻ xanh trong đời thường không mang hình dáng rõ rệt của tấm thẻ trọng tài nhưng vẫn cho thấy sự trân trọng, tôn kính của mọi người đối với những con người có hành động đẹp. Câu 5. Qua văn bản, anh/chị suy nghĩ gì về vấn đề nhìn nhận và sửa chữa sai lầm? - Trong cuộc sống, không ai không tránh khỏi những lúc mắc sai lầm, phạm phải nhiều lỗi lầm theo những mức độ khác nhau nên việc nhận lỗi và sửa sai lỗi sẽ khiến bản thân ta tốt lên từng ngày, giúp ta hoàn thiện nhân cách, đồng thời lấy lại niềm tin của người khác đối với mình. - Người biết nhận lỗi và sửa lỗi là người biết nhìn nhận thực tế, sẽ được người khác nhìn nhận và đánh giá cao,... Đề số 5: Đọc văn bản sau: “Nhận” và “cho” trong hội nhập văn hóa (TN&MT) - Từ cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, Ủy ban văn hóa, giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) đã khuyến cáo: Bước sang thế kỷ 21, nền khoa học của nhân loại có những bước tiến như vũ bão, làm đảo lộn nhiều giá trị tưởng như đã ổn định. Những thành tựu kì diệu của khoa học, công nghệ... sẽ kéo theo những thay đổi về văn hóa, tác động sâu sắc đến các giá trị văn hóa truyền thống theo hướng tích cực hoặc tiêu cực. Vì vậy, các dân tộc cần chuẩn bị cho quá trình hội nhập một cách thông minh, trên cơ sở bảo tồn vững chắc những tinh hoa truyền thống của nền văn hóa dân tộc mình, góp phần làm phong phú nền văn hóa chung của nhân loại. 18
19. Từ trước tới nay, Đảng ta luôn luôn đề cao vai trò của văn hóa trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong sự nghiệp đổi mới, Đảng xác định văn hóa là động lực và nền tảng của phát triển bền vững, “Xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế” là cốt lõi của “Văn hóa hội nhập” Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa, vì văn hóa không đứng ngoài chính trị và kinh tế. Hội nhập văn hóa đồng thời diễn ra trong quá trình hội nhập kinh tế. Nếu hội nhập kinh tế diễn ra theo xu hướng hòa đồng các giá trị thì hội nhập văn hóa - vấn đề cốt tử là phải bảo tồn cho được các giá trị riêng biệt, đó chính là bản sắc văn hóa của dân tộc. Hội nhập văn hóa là sự thống nhất giữa “nhận” và “cho”. “Nhận” cái mới của nước ngoài và “cho” thế giới, đóng góp cho thế giới những điều đặc sắc của văn hóa Việt Nam. Tức là, quá trình hội nhập, chúng ta không chỉ tiếp biến văn hóa nhân loại để làm giàu có thêm kho tàng văn hóa Việt Nam, mà văn hóa Việt Nam có thể đóng góp những giá trị đặc sắc của mình vào văn hóa chung của nhân loại. Văn hóa Việt Nam có đủ tầm vóc, bản lĩnh, tự tin để tham gia định hình những giá trị chung trong văn hóa của nhân loại. Đó là một nội dung quan trọng của tiến trình hội nhập văn hóa. Giao lưu và hội nhập văn hóa có vai trò và ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc. Nhưng hội nhập bao giờ cũng có 2 mặt. Mặt tích cực là giao lưu và hội nhập sẽ giúp cho văn hóa mỗi dân tộc luôn phát triển, tiếp nhận được những tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác để bồi đắp thêm cho văn hóa của 19
20. dân tộc mình, đồng thời, quảng bá được những giá trị văn hóa của dân tộc mình cho các dân tộc khác. Tuy nhiên, cùng với đó là nguy cơ “đồng hóa” các hệ giá trị, các chuẩn mực văn hóa dân tộc, đe dọa tính sáng tạo của các nền văn hóa dân tộc, dẫn đến tình trạng “vong bản”, thậm chí thủ tiêu các giá trị văn hóa dân tộc. Bản sắc văn hóa của một dân tộc chính là cốt cách của dân tộc ấy. Cốt cách dân tộc là những phẩm chất tương đối ổn định và bền vững, bởi nó được hình thành và tồn tại trong lịch sử tồn tại và phát triển của dân tộc. Đồng thời, cốt cách dân tộc được thể hiện rất rõ ở lĩnh vực văn hóa, làm nên bản sắc văn hóa của dân tộc. Vì vậy, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cũng chính là giữ gìn cốt cách của dân tộc. Một nền văn hóa giữ được cốt cách dân tộc sẽ là một nền văn hóa có đủ nội lực đề kháng, chống lại các cuộc "xâm lăng văn hóa" từ bên ngoài. Một nền văn hóa như vậy mới đủ tự tin và bản lĩnh để tiếp nhận chọn lọc những giá trị văn hóa của các dân tộc khác, "dân tộc hóa" những giá trị văn hóa nhân loại để đồng hành cùng nhân loại. Trong quá trình giao lưu văn hóa hiện nay, sự xâm nhập, thẩm thấu các giá trị văn hóa ngoại lai vào nước ta diễn ra thông qua nhiều hình thức, con đường rất tinh vi, thông qua các loại hình nghệ thuật phức hợp. Chưa kể, đang có những âm mưu “xâm lăng” văn hóa, làm mờ nhòe ranh giới, làm “mù nhận thức” của người tiếp nhận. Nguy cơ ấy đòi hỏi dân tộc ta phải trang bị cho nền văn hóa truyền thống một sức đề kháng đủ mạnh, để cốt cách văn hóa Việt Nam thẩm thấu và di truyền vào con tim, khối óc, huyết quản... của mỗi con dân nước Việt, để trong công cuộc hội nhập, văn hóa chỉ hòa nhập chứ không bị “hòa tan”. (Theo nhà văn Mai Nam Thắng, baotainguyenmoitruong.vn, ngày 02/3/2023) Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Vấn đề hội nhập văn hóa của nước ta được đặt ra trong bối cảnh nào? Câu 2. Chỉ ra yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản. Câu 3. Đánh giá thái độ, quan điểm của người viết trong văn bản. Câu 4. Nêu hiệu quả của phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản. Câu 5. Anh/chị có đồng ý với quan điểm của tác giả: “Bản sắc văn hóa của một dân tộc chính là cốt cách của dân tộc ấy” không? Vì sao? GỢI Ý Câu 1. Vấn đề hội nhập văn hóa của nước ta được đặt ra trong bối cảnh: Những thành tựu kì diệu của khoa học, công nghệ... sẽ kéo theo những thay đổi về văn hóa, tác động sâu sắc đến các giá trị văn hóa truyền thống theo hướng tích cực hoặc tiêu cực. Câu 2. Yếu tố phi ngôn ngữ trong văn bản là: Hình ảnh Câu 3. Thái độ, quan điểm của người viết trong văn bản: - Nhìn toàn diện, khách quan về văn hóa dân tộc. - Coi hội nhập giao lưu văn hóa là điều tất yếu của lịch sử xã hội. - Khẳng định giao lưu và hội nhập văn hóa có vai trò và ý nghĩa ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc,... Câu 4. Nêu hiệu quả của phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản: - Minh họa cho nội dung chi tiết trong văn bản (việc bảo tồn và tiếp thu văn hóa) 20